Việt Nam cần tránh biến mình thành kẻ gây hấn

Posted on June 14, 2011

0



LTS: Hành động gây hấn của Trung Quốc với Việt Nam trên biển Ðông đang làm cho mối quan hệ Bắc Kinh và Hà Nội trở nên căng thẳng hơn. Phóng viên Hà Giang của báo Người Việt phỏng vấn Giáo Sư Carl Thayer để tìm hiểu nhận định của ông về việc này. Ông Carl Thayer hiện là giáo sư khoa Nhân Văn và Xã Hội Học tại Ðại Học New South Wales, Úc Châu. Ông là chuyên gia nghiên cứu quân sự, kiêm giám đốc diễn đàn Nghiên Cứu Quốc Phòng, là tác giả của gần 400 bài viết nghiên cứu tình hình các quốc gia Châu Á-Thái Bình Dương.

Giáo sư Carl Thayer

Hà Giang: Thưa Giáo Sư Carl Thayer, Trung Quốc muốn gì trong việc liên tục uy hiếp các tàu thăm dò địa chất của Việt Nam trong thời gian gần đây?

G.S. Carl Thayer: Họ muốn tỏ cho thế giới thấy là họ có chủ quyền hợp pháp trên biển Ðông. Bắc Kinh luôn tuyên bố rằng họ có chủ quyền không thể tranh cãi ở đây, mà không bao giờ dẫn chứng hay giải thích được lý do căn cứ vào đâu mà họ nói như thế.

Bản đồ lưỡi bò mà Trung Quốc công bố không dựa theo đất liền cũng chẳng dựa theo luật biển quốc tế.
Cách đây vài năm, Trung Quốc nhắm vào các nỗ lực khai thác dầu khí của nước Mỹ, giờ đây họ nhắm vào tàu của Việt Nam và của Phi Luật Tân. Họ dùng tàu bè của cá nhân, chứ không phải tàu của Hải Quân để uy hiếp, cho nên rất khó cho Việt Nam phản ứng một cách thích hợp.

Sự kiện họ cắt dây cáp thay vì mang một tàu chiến tiến vào Việt Nam khiến cho tình hình không nặng nề lắm, nhưng cũng đủ để làm Việt Nam nóng mặt, vì bị ngăn chặn làm những việc mình có quyền làm trên lãnh hải của mình.

Trung Quốc muốn gì à? Họ muốn tỏ cho mọi người thấy họ quản trị vùng biển này, vùng biển này thuộc về họ, cho nên họ đi vào vùng đó bình thường như một người lính phòng vệ trên biển. Họ muốn biểu dương quyền của lực của mình, để dọa nạt, ra oai với Việt Nam, và cho Việt Nam biết là thăm dò gì đó ở vùng biển mà họ cho rằng mình làm chủ là không chấp nhận được.

Hà Giang: Theo giáo sư thì tại sao Trung Quốc lại có những động thái này trong thời điểm này, mà không là 6 tháng trước đây, chẳng hạn?

G.S. Carl Thayer: Thời điểm mà Trung Quốc đã chọn rất tệ về phương diện giao tế, nhất là ngay trong lúc họ tuyên bố tại cuộc “Ðối thoại an ninh khu vực Shangri La” vừa qua là phải hòa hoãn trong việc giải quyết những tranh chấp. Không những thế, trước đó họ còn cử người qua gặp Phi Luật Tân để cam kết sẽ giải quyết trong hòa bình.

Tại Shangri La, Việt Nam đã tỏ một thái độ khá cứng rắn, Phi Luật Tân cũng thế, dù hơi nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên từ tháng 7 trở đi sẽ có một loạt những hội nghị của các nước ASEAN, để dẫn đến hội nghị thượng đỉnh của các nước Ðông Á vào tháng 10 tới đây, và từ giờ đến đó họ muốn chuẩn bị dư luận thế giới, cho thế giới thấy đây là vùng biển của họ.

Từ bây giờ đồng hồ bắt đầu điểm. Chỉ còn bẩy tháng nữa thì Indonesia sẽ làm chủ tịch của ASEAN, và nếu Bắc Kinh có thể thuận buồm xuôi gió vượt qua những tranh chấp này, họ sẽ có Brunei, Cambodia, Myanmar, Lào thay phiên nhau làm chủ tịch ASEAN.

Như vậy trong 4 năm liên tiếp, Việt Nam sẽ ở trong tình trạng mà những quốc gia thay phiên nhau làm chủ tịch ASEAN không có quyền lợi trực tiếp gì ở vùng biển Ðông, cũng như chưa hề có những thái độ cứng rắn (với Trung Quốc) từ trước giờ. Vậy nếu Trung Quốc chứng minh được, trong thời gian này, chủ quyền của mình ở vùng biển Ðông thì mọi việc sẽ coi như là được êm đi trong vòng 4 năm nữa.

Mặt khác một số nhà phân tích lại cho rằng Trung Quốc có tất cả 5 cơ quan quản trị hàng hải, và Hải quân Trung Quốc là một bộ phận riêng. Có thể những cơ quan địa phương này muốn chứng tỏ quan điểm của mình là phải khẳng định chủ quyền trên biển Ðông mạnh hơn, vì họ cho rằng Hồ Cẩm Ðào quá yếu.
Nếu phân tích này đúng thì đây là một vấn đề liên quan đến chính trị của nội bộ tương lai của Trung Quốc nhiều hơn là vấn đề biển Ðông, nhưng tôi không nghĩ thế. Dầu sao thì Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục bị áp lực thế giới là phải giải quyết vấn đề một cách đa phương thay vì song phương như họ muốn.

Hà Giang: Về phía nhà cầm quyền Việt Nam, thì giáo sư đánh giá là họ có phản ứng thích hợp với tình hình không?
G.S. Carl Thayer: Việt Nam phải cẩn thận để tránh biến mình thành người gây hấn trong vùng, và rơi vào điều mà Trung Quốc muốn tuyên truyền.

Việt Nam phải làm sao cho thế giới thấy mình là nạn nhân trong cuộc tranh chấp chủ quyền này, không phản ứng thái quá, và cũng không nên chủ động làm leo thang sự trầm trọng của tình hình. Nếu không Việt Nam có thể bị dồn vào một thế hiểm nguy, là những nước còn lại trong ASEAN sẽ hoảng lên và can gián là “không nên làm quá, hùng hổ như vậy là không nên, vì chúng ta cần duy trì hòa bình …” vì đa số những nước này đều sợ Trung Quốc, và muốn duy trì tình hình ổn định tại đây.

Như vậy, Việt Nam một mặt phải tỏ thái độ cứng và từ từ cho Trung Quốc thấy là mình có cũng “có xương sống” trước Trung Quốc, tiếp tục đặt vấn đề với lãnh đạo của nước này. Mặt khác tiếp tục tìm cách nói chuyện với các nước trong vùng để giải quyết vấn đề một cách đa phương, vì theo tôi nghĩ Trung Quốc đang tìm cách cô lập họ, khiêu khích họ, để biến họ thành kẻ hung hãn, rồi có dịp nói với các nước còn lại là hãy khuyên bảo Việt Nam có thái độ hòa hoãn để chúng ta cùng có một tương quan tốt.

Chúng ta phải hiểu rằng Trung Quốc đã dùng biện pháp ngoại giao và có một số thỏa thuận với Myanmar, vì thế Myanmar chưa bao giờ đề cập đến vấn đề biển Ðông.

Cambodia vì dưới ảnh hưởng của Trung Quốc cũng không đặt vấn đề, và Lào có lẽ cũng chẳng đặt vấn đề này làm gì. Như vậy ít nhất là ba trong 4 chủ tịch của ASEAN trong 4 năm tới sẽ một là ngả về Trung Quốc, hai là sợ Trung Quốc nên không dám lên tiếng mạnh mẽ về vấn đề này.

Tóm lại, theo tôi Việt Nam không thể để cho mình bị cô lập về mặt ngoại giao, nên vừa phải cứng rắn vừa phải khôn khéo, và đây là một chiếc dây rất khó đi sao cho vững.

Hà Giang: Giáo sư vừa phân tích là Việt Nam đang đứng trước một tình hình vừa gay go vừa hết sức tế nhị, đòi hỏi phải có một giải pháp nhiều chiều. Như vậy ông chấm điểm Việt Nam về những mặt này như thế nào?

G.S. Carl Thayer: (Cười) Khi Việt Nam quyết định cho tàu Bình Minh 02 tiếp tục hành trình thăm dò địa chất ngoài khơi, sau khi bị cắp cáp, điều này cũng giống như một động tác đấu tranh bất hợp pháp. Quyết định mở ra hai cuộc tập trận vào ngày Thứ Hai tới đây chắc chắn sẽ đưa ra một tín hiệu rất rõ mà Trung Quốc không thể nào lầm lẫn được.

Từ trước đến giờ tôi vẫn chỉ trích Việt Nam là không phổ biến tin tức đầy đủ về những hành vi chơi ép của Trung Quốc trong vấn đề tranh chấp biển Ðông. Thật ra đây không phải là lần đầu tiên Việt Nam bị Trung Quốc cắt dây cáp, chẳng hạn như năm ngoái, nhưng từ trước đến giờ những tin loại này thường bị bưng bít. Câu hỏi được đặt ra là tại sao bây giờ Việt Nam lại cho phổ biến những tin này? Tôi cho rằng có thể cuộc đối thoại an ninh khu vực Shangri La trong tuần qua là một trong những lý do.

Hà Giang: Theo giáo sư dự đoán thì việc gì sẽ xẩy ra? Tình hình có thể đưa đến chiến tranh không?

G.S. Carl Thayer: Tôi nghĩ là không đến nỗi sẽ có chiến tranh đâu. Nhưng Trung Quốc sẽ làm sao để ép tất cả các nước trong vùng, đặc biệt là Việt Nam vào cái thế phải “hợp tác khai thác” với họ, và dĩ nhiên Trung Quốc sẽ dồn các nước này vào những hợp đồng có lợi lớn cho Trung Quốc, và vô cùng bất lợi cho họ. Các nước trong vùng nên hiểu rằng, ngoài việc bảo vệ chủ quyền, làm thế nào để bảo vệ được quyền lợi kinh tế cho quốc gia cũng sẽ là một vấn đề vô cùng quan trọng.

Hà Giang: Xin cám ơn giáo sư đã dành cho Người Việt cuộc phỏng vấn này!

Người Việt

Trung Quốc cắt cáp một lần là sự cố, hai lần là hành động có hệ thống

Hỏi: Phản ứng của ông về việc sách nhiễu liên tục của Trung Quốc trong vấn đề này là gì, đặc biệt chỉ vài ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc, Lương Quang Liệt, cam kết sẽ duy trì hòa bình trên Biển Đông tại đối thoại Shangri-La?

Đáp: Sự cố lần thứ hai này rõ ràng là xuất hiện sự lặp đi lặp lại, nhờ đó có thể thấy rõ ràng rằng Trung Quốc quyết tâm khẳng định chủ quyền của họ một cách mạnh mẽ trên biển Đông. Đây là một hành động cố ý khiêu khích, được thiết kế để tách Việt Nam ra, đe doạ và chia rẽ giữa Việt Nam và các thành viên ASEAN khác. Nếu Việt Nam phản ứng quá mạnh, sẽ được xem như là kẻ gây sự, không phải là nạn nhân.
Hỏi: Các nhà quan sát cho rằng sự hiếu chiến ngày càng tăng của Trung Quốc trên biển Đông, là do ý định của họ đòi thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế trong toàn bộ khu vực bên trong cái gọi là hình chữ U, hoặc đường chín đoạn, xuất hiện trên hầu hết các bản đồ của Trung Quốc. Ông có nghĩ rằng chiến thuật của Trung Quốc sẽ có tác dụng hay là phản tác dụng trong vấn đề này? Vì sao nó có tác dụng hay vì sao phản tác dụng?

Đáp: Trung Quốc không có cơ sở luật pháp quốc tế để đòi thềm lục địa và hoặc vùng đặc quyền kinh tế (EEZ). Những khu vực này chỉ có thể được đòi từ đất liền. Trung Quốc chiếm những bãi đá ở biển Đông và không có cơ sở theo Công ước LHQ về Luật biển để đòi vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa.

Thật ra, Trung Quốc đòi chủ quyền trên tất cả các bãi đá ở biển Hoa Nam (biển Đông) và vùng biển lân cận. Hơn nữa, Trung Quốc tuyên bố rằng luật pháp quốc gia của họ cho họ thẩm quyền trên biển Hoa Nam (biển Đông). Chiến thuật của Trung Quốc sẽ có phản ứng ngược bởi vì các tuyên bố của họ, nếu không bị phản đối, sẽ cho Trung Quốc quyền bá chủ trên biển Hoa Nam và kiểm soát các tuyến đường vận chuyển thương mại hoặc giao thông trên biển.

Nhưng khi Trung Quốc hành động một cách cương quyết, như họ đã làm trước hội nghị các lãnh đạo Mỹ-ASEAN lần thứ hai tại New York hồi năm ngoái, một số nước thành viên ASEAN đã lập luận rằng không đề cập đến việc thực hiện bản tuyên bố chung về biển Hoa Nam (biển Đông) vì điều này sẽ cô lập Trung Quốc. Trung Quốc đang tính đến sự chia rẽ ASEAN để thúc đẩy yêu sách của họ. Các hành động của Trung Quốc sẽ bảo đảm rằng vấn đề biển Hoa Nam sẽ được đưa ra tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN và Diễn đàn khu vực ASEAN vào tháng 7.

Hỏi: Sự nhấn mạnh về chính sách ngoại giao hòa bình sẽ có hiệu lực như thế nào đối với Việt Nam với nguyên trạng này?

Đáp: Hiện Trung Quốc đang sử dụng các tàu dân sự, không phải tàu quân sự, để khẳng định chủ quyền của họ. Điều này khó cho Việt Nam để ứng phó trong việc bảo vệ tàu dân sự thăm dò dầu khí. Việt Nam phải tiếp tục dựa vào chính sách ngoại giao để giữ đoàn kết trong ASEAN. Trung Quốc đang tính đến thực tế là nhiều thành viên ASEAN sẽ phản đối trực tiếp với Trung Quốc.

Việt Nam phải dùng tất cả các con đường hòa bình, nếu không Trung Quốc sẽ lập luận rằng Việt Nam là nguyên nhân của vấn đề (kẻ gây sự). Mục đích của ngoại giao là kiểm tra xem các lãnh đạo hàng đầu Trung Quốc đã chấp thuận này làn sóng mới của hành động quyết đoán hung hăng của Trung Quốc hay là các hành động của Trung Quốc là sản phẩm cụ thể nào đó của cơ quan Quản lý Đại dương của Trung Quốc và / hoặc của chính quyền địa phương.

Mục đích ngoại giao là cho các lãnh đạo Trung Quốc thời gian để ngẫm nghĩ đến hậu quả hành động của họ. Nhưng ngoại giao phải đi kèm với quyết tâm của Việt Nam trong việc phòng thủ và bảo vệ chủ quyền của mình. Đây là một trò chơi tinh vi. Bây giờ Việt Nam phải hộ tống tàu thăm dò dầu khí để bảo đảm sự an toàn.

Hỏi: Vì sao ông nghĩ rằng Trung Quốc tiếp tục cắt cáp tàu thăm dò của Việt Nam? Có cách nào ngăn chặn hành động này của Trung Quốc?

Đáp: Sự cố xảy ra lần thứ hai, rõ ràng Trung Quốc đã quyết định khẳng định chủ quyền trên biển Đông một cách mạnh mẽ, bằng cách nhắm vào Việt Nam. Trung Quốc nhắm tới việc thử khí phách của lãnh đạo Việt Nam và sự thống nhất của ASEAN. Nếu Việt Nam thoái lui, sẽ không thể có một mặt trận ngoại giao thống nhất trong ASEAN mạnh mẽ chống lại Trung Quốc. Ngay cả khi Việt Nam kháng cự, một số thành viên ASEAN có thể thoái lui trong việc bày tỏ sự đe doạ của Trung Quốc và để cho họ được thuận lợi (tức để cho Trung Quốc có những gì họ muốn).

Lúc này là vấn đề song phương giữa Trung Quốc và Việt Nam. Hai sự cố cắt cáp liên quan đến các tàu giám sát dân sự của Trung Quốc, không phải tàu chiến hải quân. Hành động của Trung Quốc sẽ làm cho các công ty thăm do dầu khí nước ngoài suy nghĩ hai lần khi làm ăn với Việt Nam. Và hành động của Trung Quốc đưa Việt Nam vào một tình thế khó xử về cách nào để phản ứng tốt nhất.

Việt Nam phải huy động dư luận quốc tế cả trong trong khu vực Đông Nam Á lẫn các nước lớn. Việt Nam cũng phải tiếp tục thúc giục Trung Quốc về một giải pháp ngoại giao. Nhưng trước hết Việt Nam phải ra quyết định khó khăn để bảo vệ chủ quyền của mình bằng cách cung cấp sự hộ tống thích hợp cho tàu thăm dò dầu khí của mình. Chính những con tàu này có thể ở giữa tàu Trung Quốc và tàu thăm dò. Nếu không có sự hộ tống, Trung Quốc sẽ kéo băng đảng đến một tàu thăm dò dầu khí và cắt cáp.

Nguồn: http://www.scribd.com/doc/57491115/Thayer-China%E2%80%99s-Cable-Cutting-Once-is-an-Incident-Twice-is-a-Pattern

Ngọc Thu

Posted in: Chính Trị