Mỹ – Trung và câu chuyện “Bộ quần áo mới của Hoàng đế”

Posted on June 16, 2011

0



U.S. Defense Secretary Robert Gates is meeting with several of his Asian counterparts Friday in Singapore, ahead of the start of the Shangri-La Dialogue security conference. Gates says he hopes to relay to Washington’s Asian allies that the United States remains committed to the region, no matter what.

Sự tham gia từ trung đến dài hạn của Mỹ ở khắp châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, tiếp tục đặt ra nhiều câu hỏi với các quốc gia khu vực. Những lựa chọn mà Mỹ thực hiện ngày nay sẽ có những kết quả (thậm chí là hậu quả) với tương lai, giống như chính sách của các nước châu Á liên quan tới Mỹ.

Trong khi nhiều nước châu Á trân trọng những cam kết an ninh mà Mỹ mang lại thì vẫn còn nhiều hoài nghi về việc liệu Mỹ có thể tiếp tục làm như vậy được trong bao lâu.

Tại Đối thoại Shangri-La diễn ra ở Singapore hồi cuối tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates đã phác thảo các kế hoạch để Mỹ hợp tác nhiều hơn ở khắp Đông Nam Á. Những sáng kiến trải rộng từ triển khai tàu tuần duyên tới Singapore trong một phần Thỏa thuận Khung chiến lược Mỹ – Singapore, đến các kế hoạch gia tăng thăm viếng nhiều hải cảng, tập trận hải quân, hợp tác đa phương với các đồng minh và đối tác trong khu vực.

Cũng tại Singapore, ông Gates đã giải thích rõ ràng bốn nguyên tắc tương tác quốc tế mà Mỹ hình dung cho khu vực, giờ đây được lặp lại: Tự do và cởi mở thương mại; nguyên tắc luật pháp, quyền và trách nhiệm của các quốc gia; tiếp cận mở với các vùng biển, không gian, vũ trụ, không gian ảo chung toàn cầu; giải pháp hòa bình cho xung đột.

Sự hiện diện quân sự của Mỹ ở khắp châu Á rất ấn tượng. Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Philippines, Ấn Độ, Indonesia, Singapore, Malaysia, New Zealand, thậm chí là Mông Cổ đều mong muốn gia tăng sự hiện diện ấy hoặc hợp tác để lặng lẽ đối phó với khả năng Trung Quốc chiếm ưu thế trong khu vực. Không may là ở đây có một số câu hỏi liên quan tới khả năng của Mỹ trong việc duy trì ưu thế quân sự trong khu vực bởi những khó khăn kinh tế gần đây, cắt giảm chi tiêu ngân sách trong nước và các thỏa thuận quân sự ở nước ngoài.

Trước những câu hỏi ấy, các bạn bè và đồng minh của Mỹ nên tự đặt ra với chính họ hơn là một cấu trúc trật tự quốc tế mà họ mong muốn cho tương lai. Đã từng là một câu hỏi dễ dàng với nhiều người trong thời Chiến tranh lạnh: Họ muốn hệ thống của Kennedy, Mao hay Stalin trong một mức độ kinh tế và xã hội.

Ngày nay, mọi thứ trở nên không rõ ràng, nhất là khi các ý định của Trung Quốc trong những vai trò của họ trên toàn cầu và quan trọng hơn là với quân sự của họ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương không rõ ràng. Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Lương Quang Liệt, người cũng tham dự Đối thoại Shangri-La khẳng định rằng, Trung Quốc cam kết hòa bình và ổn định khu vực, phi hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên và ổn định ở Biển Đông.

Nhưng người ta không thể không tự hỏi, liệu những tuyên bố từ ông Lương có na ná câu chuyện của Hans Christian Anderson mang tên “Bộ quần áo mới của Hoàng đế”. Trong câu chuyện ấy, ông vua và các quan tin rằng bộ quần áo không hề tồn tại của oonglaf có thực, và mong những thần dân trung thành của mình cũng nghĩ như thế mà chẳng hoài nghi gì. Chỉ khi ông vua có mặt trong một buổi diễu hành, thì một cậu bé mới chỉ trỏ “Đức vua không mặc gì cả”.

Theo cách nào đó, trong ngoại giao, cách Trung Quốc luôn tuyên bố về một sự trỗi dậy “hòa bình và hòa hợp” tương tự như câu chuyện này. Và Biển Đông là một ví dụ rõ ràng nhất. Cả Việt Nam và Philippines vài tuần qua đều cáo buộc Trung Quốc hành xử gây hấn, vi phạm lợi ích của họ và đi ngược lại với tinh thần Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002. Những tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở vùng biển này luôn là tâm điểm gây tranh cãi trong khu vực, chưa có giải pháp nào thực sự được đưa ra, và khu vực thì ngày càng lo lắng.

Những ví dụ khác gắn liền với sự thiếu minh bạch xung quanh các chương trình quân sự của Trung Quốc. Tới thời điểm này, không hề có ấn phẩm nào của quốc phòng Trung Quốc thảo luận về các kế hoạch triển khai một tàu sân bay, phát triển máy bay tàng hình, cuộc thử nghiệm tên lửa chống vệ tinh năm 2007, sự phát triển của loại tên lửa chống hạm (trong khi đó, truyền thông nội địa Trung Quốc tiếp tục thông tin về những phát triển này). Một ví dụ khác là chuyện Trung Quốc đơn phương hỗ trợ kinh tế và những lĩnh vực khác với Triều Tiên giữa lúc tình hình căng thẳng và bất ổn tiếp tục xảy ra.

Từ quan điểm của Mỹ, một điều rất rõ ràng rằng khu vực châu Á – Thái Bình Dương là cực kỳ quan trọng cho sự thịnh vượng kinh tế và thương mại của họ. Sự hiện diện quân sự của Mỹ đã hỗ trợ tích cực cho hòa bình và ổn định khắp khu vực, và các bên đều cùng có lợi. Chính sách rõ ràng của Mỹ khi tiếp tục hiện diện và tham gia các tổ chức trong khu vực là cơ hội tốt cho tất cả.

Tuy nhiên, mặc dù những cam kết quân sự của Mỹ với khu vực vẫn không thay đổi, thì việc tái cơ cấu kinh tế diễn ra ở nước Mỹ đã tạo ra một cuộc tranh cãi về vai trò tương lai của Mỹ tại châu Á – Thái Bình Dương. Nó có thể chưa được giải quyết nhưng là một vấn đề rõ ràng mà người dân Mỹ hay những nhà hoạch định chính sách Mỹ không thể bỏ qua.

Trong khi đó, các nước châu Á lại tự hỏi, làm thế nào để hỗ trợ tốt nhất và tham gia với Mỹ để thực hiện tốt bốn điểm của Gates: thương mại, nguyên tắc luật pháp, tiếp cận cởi mở và theo đuổi giải pháp hòa bình cho các xung đột.

* Damien Tomkins là nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Đông – Tây ở Washington, ông chuyên về nghiên cứu Đông Bắc Á.

Nguyễn Huy

Posted in: Chính Trị