Đài Loan: ‘Không Hợp Tác Với Trung Quốc Về Biển Đông’

Posted on August 11, 2012

0



Ảnh đảo Ba Bình chụp từ Trạm không gian Quốc tế. Ba Bình là hòn đảo lớn nhất thuộc quần đảo Trường Sa, nằm cách Cao Hùng phía Nam Đài Loan chừng 1600 cây số về hướng Tây Nam.

Chính phủ Đài Loan mới đây đã tái khẳng định lập trường không hợp tác với Trung Quốc trong các vụ tranh chấp chủ quyền biển đảo với Nhật Bản và các nước Đông Nam Á, giữa lúc có một số người thúc giục Đài Bắc và Bắc Kinh chung sức với nhau để bảo vệ điều mà họ gọi là “gia tài chung ở Đông Hải và Nam Hải.”

Trong thời gian gần đây, giữa lúc căng thẳng ở Biển Đông tăng cao vì những vụ tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa Trung Quốc với Việt Nam và Philippines, một số học giả Trung Quốc lên tiếng hối thúc Bắc Kinh và Đài Bắc hợp tác với nhau để bảo vệ điều mà họ gọi là “những quyền lợi chung do tổ tiên để lại.”

Theo báo chí Trung Quốc, tại một cuộc hội thảo về quan hệ Trung quốc-Đài Loan tổ chức ở thành phố Quí Dương hôm thứ ba (07-08-2012), ông Lưu Thế Dương, một nhà nghiên cứu của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, nói rằng từ năm 1949 đến nay các chính phủ ở hai bờ eo biển Đài Loan đều có chính sách đòi chủ quyền Biển Đông và đã nhiều lần cùng nhau bảo vệ chủ quyền.

Đài Loan: Không hơp tác với TQ về Biển Đông

Ông Lưu Thế Dương nêu lên 3 sự kiện làm ví dụ:

1. Năm 1974, khi Trung Quốc đánh chiếm Hoàng Sa, quân đội Đài Loan đã mở ngỏ eo biển Đài Loan vốn đã bị phong tỏa gần 30 năm để tạo điều kiện thuận lợi cho sự di chuyển của hạm đội Đông Hải của Trung Quốc.

2. Năm 1988, khi Trung Quốc và Việt Nam đụng độ ở đảo Gạc Ma (Trung Quốc gọi là Xích Qua), với sự chấp thuận ngầm của Đài Loan, hạm đội Nam Hải của Trung Quốc đã ghé lại đảo Ba Bình (Trung Quốc gọi là đảo Thái Bình) một tuần lễ và bổ sung tiếp liệu.

3. Khi Trung Quốc và Philippines xung đột với nhau ở bãi Vành Khăn (Trung Quốc gọi là Mỹ Tế) vào năm 1995, Đài Loan đã ra thông cáo bênh vực Trung Quốc và khẳng định điều họ gọi là “chủ quyền đối với hải phận lịch sử” này.

Trong khi đó, tờ Asahi Shimbun ở Nhật hồi cuối tháng 7 cho biết ông Khưu Nghị, một nhà lập pháp có nhiều thế lực ở Đài Loan, đã hối thúc chính phủ hợp tác với Trung Quốc để khai thác dầu lửa và khí đốt trong vùng biển gần đảo Ba Bình, là hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Trường Sa và đang do Đài Loan chiếm giữ.

Nhà lập pháp thuộc Quốc Dân Đảng đương quyền này nói rằng dự án khai thác chung với Trung Quốc sẽ mang lại những lợi ích rất lớn.

Ông Khưu Nghị cũng nói rằng Việt Nam là “mối đe dọa lớn nhất” đối với chủ quyền của Trung Quốc trong khu vực này. Tờ Asahi Shimbun cho biết chính phủ của Tổng thống Mã Anh Cửu đã bắt đầu xem xét tới đề nghị hợp tác với Trung Quốc.

Tuy nhiên, ông Hạ Quí Xương, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Đài Loan, hôm thứ 5 (09-08-2012) cho đài VOA biết rằng chính phủ Trung Hoa Dân Quốc, tên gọi chính thức của chính phủ Đài Loan, sẽ không hợp tác với Trung Quốc trong những vụ tranh chấp ở Biển Đông và ở quần đảo Điếu Ngư mà Nhật Bản gọi là Senkaku. Ông Hạ Quí Xương nói:

“Chúng tôi có chính sách và lợi ích riêng của mình, cho nên chúng tôi sẽ không hợp tác với Hoa Lục. Chúng tôi sẽ không tiến hành hợp tác với Hoa Lục về vấn đề Điếu Ngư Đài và vấn đề Nam Hải.”

Khi được hỏi về chính sách Biển Đông, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Đài Loan nói rằng lập trường của Đài Bắc là “gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác.” Ông nói thêm như sau về vấn đề hợp tác khai thác tài nguyên ở Biển Đông:

“Chúng tôi muốn tất cả các bên cùng nhau thiết lập một cơ chế hợp tác để cùng khai thác tài nguyên. Và vì thế cho nên chúng tôi sẽ không hợp tác với một bên nào để đối kháng với những bên khác.”

Trước đó, bà Lại Hạnh Viên, Chủ tịch Uûy ban Quan hệ với Hoa Lục, cũng đã phát biểu tại một cuộc điều trần ở Viện Lập pháp Đài Loan hồi hạ tuần tháng tư rằng: “Đối với vấn đề chủ quyền của những hòn đảo ở Nam Hải, chính phủ Đài Loan sẽ tự xử lý và không hợp tác với Trung Quốc trong vấn đề này.”

Hạ tuần tháng 7 vừa qua, Đảng Dân Tiến, thuộc phe đối lập ở Đài Loan, hối thúc Tổng thống Mã Anh Cửu khẳng định lập trường của Đài Loan về vấn đề chủ quyền ở Biển Đông sau khi Trung Quốc thiết lập khu cảnh bị Tam Sa, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa mà Việt Nam tuyên bố có chủ quyền.

Tờ Taipei Times, số ra ngày 27 tháng 7, trích lời ông Lâm Tuấn Hiến, phát ngôn viên Đảng Dân Tiến, nói rằng “Ông Mã Anh Cửu phải lên án hành động đơn phương của Bắc Kinh, một hành động phương hại tới sự ổn định của khu vực.”

Ông Lâm nói thêm rằng Việt Nam, Philippines và Hoa Kỳ đã bày tỏ những mối quan tâm tương tự. Ông cho rằng sự im lặng của ông Mã Anh Cửu trước những diễn tiến hồi gần đây ở Biển Đông rất có thể sẽ tạo ra những cảm nghĩ sai lạc là Đài Loan có cùng lập trường với Trung Quốc, hoặc thậm chí Đài Loan là một phần của Trung Quốc.

Theo tờ Taipei Times, lập trường lâu nay của Đảng Dân Tiến là vấn đề Biển Đông phải được giải quyết một cách hòa bình và một bộ qui tắc hành xử Biển Đông cần được hình thành dựa trên một cơ chế đa phương.

Chính phủ Đài Loan cũng chủ trương giải quyết vấn đề Biển Đông bằng đường lối đa phương, tuy đảo quốc này bị gạt ra khỏi những cuộc thương thuyết giữa Trung Quốc với các nước Đông Nam Á vì Bắc Kinh nhất mực cho rằng Đài Loan là một tỉnh phản loạn, chứ không phải một nước độc lập.

Các nhà phân tích cho rằng sự đối chọi của Quốc Dân Đảng và Đảng Dân Tiến về vấn đề độc lập của Đài Loan và vấn đề quan hệ giữa đảo quốc này với Trung Quốc là một trong những nguyên do khiến Đài Bắc ngần ngại không muốn hợp tác với Bắc Kinh trong những vụ tranh chấp chủ quyền biển đảo, mặc dù đôi bên có chủ trương chủ quyền giống hệt nhau.

Một nguyên do khác, theo các nhà quan sát, là áp lực của Hoa Kỳ, một đối tác vô cùng quan trọng của Đài Bắc về chính trị, quân sự và kinh tế.

Hồi đầu tháng 5 năm nay, chính phủ Đài Loan đã chính thức bác bỏ đề nghị bố trí phi đạn phòng không tầm ngắn trên đảo Ba Bình, sau khi Hoa Kỳ bày tỏ quan tâm về vai trò của Đài Loan ở Biển Đông.

Tại cuộc hội thảo Trung-Đài ở Quý Dương, giáo sư Vương Cao Thành của Đại học Đạm Giang ở Đài Bắc nói rằng Đài Loan “có thái độ tương đối e dè” trong việc hợp tác với Trung Quốc về vấn đề Biển Đông.

Ông nói rằng sự e dè này chủ yếu phát sinh từ việc Hoa Kỳ, Nhật Bản, và ASEAN không muốn thấy Đài Bắc bắt tay với Bắc Kinh để chống lại họ; và vì Đài Loan hiện nay lệ thuộc khá nhiều vào Hoa Kỳ và Nhật Bản trong các lãnh vực quân sự và kinh tế, đồng thời Đài Loan cũng mong muốn phát triển các mối quan hệ song phương với các nước vùng Đông Nam Á.

Duy Ái

Giải mã việc phá vỡ sự im lặng của Đài Loan

Đài Loan bắt đầu lên tiếng cũng như có những hành động gây chú hơn về vấn đề biển Đông. Đằng sau việc này là gì cũng như những “được – mất” mà nước này nhận được là như thế nào?

Đảo Ba Bình là đảo lớn nhất trong quần đảo Trường Sa.

 

Tăng cường quân sự

Trong số các nước có tuyên bố chủ quyền tại biển Đông, Đài Loan được đánh giá là nước khá kín tiếng. Tuy nhiên, sự im lặng này bắt đầu bị phá vỡ khi trong thời gian vừa qua, Đài Bắc liên tục có những hành động cho thấy nước này sẵn sàng “nhảy vào” vùng biển đang bị tranh chấp gay gắt.

Thiếu tướng La Thiệu Hoa, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Đài Loan hôm 7 tháng 8 vừa tuyên bố tăng cường quân sự trên đảo Ba Bình/Thái Bình. Tuy thông tin cụ thể không được tiết lộ chính thức, nhưng báo chí Đài Loan từ hồi cuối tháng 7 đã có tin nói những loại khí tài này bao gồm các khẩu trọng pháo nòng 40 mm và súng cối nòng 120mm.

f16-af-mil-250.jpg
Đây là máy bay chiến đấu F 16 C/D của Hoa Kỳ mà Đài Loan muốn thay thế cho loại F16 AB hiện đang sử dụng. Photo courtesy of Airforce.mil.

Việc chuyển vũ khí được thực hiện sau khi hồi tháng Năm, Ủy ban quốc phòng Đài Loan đồng ý thông qua dự luật yêu cầu Bộ Quốc phòng chuyển vũ khí ra đảo Ba Bình.Trước đó, ngoài việc thành lập đội không vận có khả năng đến Trường Sa trong vòng vài giờ, Đài Loan cũng loan tin nước này đang xem xét khả năng kéo dài đường băng ở Trường Sa thêm 500 mét.

Sự gia tăng quân sự trên một hòn đảo dưới sự bảo vệ của lực lượng dân sự là một động thái đáng gây chú ý vì năm 2000, Đài Loan chuyển quyền phòng vệ đảo này từ thủy quân lục chiến sang tuần duyên.

Chính sách “chỉ có một Trung Quốc” mà Bắc Kinh đang theo đuổi lâu nay là rào cản khiến Đài Loan bị loại ra trong hầu hết các cuộc thảo luận quốc tế liên quan đến tranh chấp biển Đông. Tuy nhiên, vào đầu tháng 8, ông James Chou, giới chức cao cấp thuộc bộ Đông Á – Thái Bình Dương của ngành ngoại giao Đài Loan lên tiếng khẳng định chủ quyền “không thể tranh cãi” của mình tại biển Đông và bày tỏ mong muốn được tham gia vào tất cả những hình thức đa phương nhằm giải quyết tranh chấp. Việc ông James Chou cho rằng “bất cứ giải pháp nào mà không có mặt của Đài Loan đều là đáng tiếc” cùng với các hành động gần đây từ phía Đài Bắc bắt đầu làm giới quan sát đặt một dấu chấm hỏi về lý do phía sau.

Lý do và thử thách

ma-anh-cuu-250.jpg
Tổng thống Mã Anh Cửu người đứng đầu chính quyền Đài Loan. RFA screen capture/TaiwanTV.

Thời gian gần đây, chính phủ của Tổng thống Mã Anh Cửu cũng đứng dưới áp lực từ đảng đối lập khi cuối tháng 7, truyền thông Đài Loan loan tin người phát ngôn đảng Dân Tiến (DPP) đối lập đã lên tiếng chỉ trích chính quyền đương nhiệm không phản bác việc thành lập thành phố cấp địa khu Tam Sa của Trung Quốc. Đó được xem là một trong những yếu tố dẫn tới việc Đài Loan phải phá vỡ sự im lặng của mình. Tuy nhiên, trao đổi với đài RFA hôm 9 tháng 8, ông Dean Cheng, chuyên gia về Đài Loan và Trung Quốc của The Heritage Foundation (Washington, D.C) cho biết thêm các lý do khác:“Tôi cho rằng có nhiều lý do. Trước hết là vấn đề biển Đông đã trở nên thu hút rất nhiều sự chú ý cho nên rồi thì sẽ có lúc tất cả các bên lên tiếng về chủ quyền của mình thôi.

Thứ hai, tôi nghĩ là Tổng thống Mã Anh Cửu muốn tận dụng bộ quy tắc ứng xử COC – một cách giải quyết ôn hòa để nói lên hai điểm: thứ nhất Đài Loan là một nước khác Trung Quốc ở chỗ nước này có trách nhiệm và không muốn làm tình hình thêm căng thẳng. Thứ hai, Đài Loan muốn nói là mình có tư cách hợp pháp để tham gia vào tất cả các cuộc thảo luận nào liên quan đến tình hình tranh chấp”.

Từ năm 2006, sau khi bị chỉ trích mạnh mẽ vì xây đường băng dài 1150 mét trên đảo Ba Bình, Đài Loan thường duy trì thái độ im lặng trong các sự kiện liên quan đến tranh chấp biển Đông. Mặc dù vậy, việc theo đuổi một chính sách thận trọng trên biển Đông không có nghĩa là Đài Loan sẽ không thể hiện lập trường cứng rắn của mình bởi vì nước này không dễ dàng từ bỏ cơ hội.

Thứ hai, Đài Loan muốn nói là mình có tư cách hợp pháp để tham gia vào tất cả các cuộc thảo luận nào liên quan đến tình hình tranh chấp.
Ô. Dean Cheng

Động thái này của Đài Loan được ông Dean Cheng đánh giá là có thể mang đến cho Đài Loan những cơ hội trong đó bao gồm việc nước này có thể được tham gia vào các cuộc thảo luận tranh chấp biển Đông. Mặc khác, đây cũng là hình thức để Đài Loan gián tiếp khẳng định sự khác nhau giữa Đài Bắc và Bắc Kinh. Song song những lợi ích, còn có thử thách và thậm chí nguy hiểm. Ông Dean Cheng cho biết:

“Một trong những thách thức mà Đài Loan có thể đối mặt là Trung Quốc có thể qua việc này mà có thêm những đe dọa quân sự lên Đài Bắc. Những đe dọa này không nhất thiết nhắm vào Đài Loan để Mỹ có thể nhúng tay vào để bảo vệ. Chẳng hạn Bắc Kinh có thể gia tăng đe dọa lên đảo Ba Bình nhằm gây sức ép lên Đài Loan mà các nước khác khó có thể can thiệp”.

“Đạo luật quan hệ Đài Loan” thông qua năm 1979 của Hoa Kỳ như một sự đảm bảo để Washington bảo vệ Đài Bắc khi nước này gặp sự tấn công từ phía lục địa. Tuy nhiên, khi liên quan đến biển Đông, thì Hoa Kỳ khó lòng đi khỏi vị trí của một nước bảo vệ quyền tự do hàng hải.

Cây bút thường trú tại Đài Loan J. Michael Cole viết trên tờ Diplomat gần đây rằng thách thức mà Đài Loan phải đối mặt là làm sao tăng cường khả năng phòng vệ trên đảo Ba Bình nhưng cũng đồng thời làm cho đảo này “không trở nên quá hấp dẫn để các nước khác phải chiếm đóng bằng vũ lực”. Xem ra thách thức không chỉ dừng lại ở đó khi Đài Loan đã chuyển quyền phòng vệ đảo Ba Bình từ thủy quân lục chiến sang tuần duyên. Điều này có nghĩa là Đài Loan đứng trước một thế khó xử khi để cho thành phần dân sự chịu trách nhiệm bảo vệ hòn đảo lớn nhất khu vực tranh chấp nhưng cũng không thể triển khai quân sự quá mức để phá vỡ qui định đã thông qua cách đây 12 năm.

Hợp tác với Bắc Kinh?

taiwan-china-invest-250.jpg
Trưởng đoàn đàm phán của Trung Quốc Chen Yunlin (trái) trao đổi tài liệu với đối tác Đài Loan Chiang Pin-kung (phải) trong cuộc đàm phán thương mại tại Đài Bắc vào ngày 9 tháng 8 năm 2012. AFP photo/ Sam Yeh.

Khi Đài Loan bắt đầu lên tiếng, các nghi vấn đặt ra không chỉ xoay quanh việc nước này “được – mất”như thế nào mà còn là câu hỏi liệu sẽ có một sự hợp tác giữa Bắc Kinh và Đài Bắc trên biển Đông.Mặc dù ông Tsai De-sheng, người đứng đầu cục An ninh Nội địa vùng lãnh thổ Đài Loan tuyên bố trong một cuộc họp báo hồi tháng 5 rằng “hiện nay không có chuyện Đài Loan sẽ hợp tác với Trung Quốc trong vấn đề biển Đông” nhưng gần đây, giám đốc Tập đoàn Dầu khí Đài Loan – Khưu Nghi và nghị sĩ Chiu Yi thuộc Quốc Dân Đảng đã đánh tiếng kêu gọi sự hợp tác của hai nước nhằm khai thác tài nguyên biển Đông.

Tờ Asia Times vừa đăng bài của tác giả Brendan O’Reilly trong đó nêu lên rằng cả Đài Loan và Trung Quốc có cùng một tuyên bố chủ quyền ở đường lưỡi bò và cả hai đều đồng thuận là chủ quyền tại biển Đông thuộc về “người Trung Quốc”. Ông Dean Cheng thì nghĩ rằng sẽ rất khó để hai nước có thể hợp tác quân sự với nhau:

“Hợp tác quân sự rất khó. Trước khi nó có thể diễn ra, cần giải quyết nhiều mâu thuẫn. Chắc chắn nó khó hơn người ta nghĩ nhiều lắm. Thêm nữa, nếu mà quân đội Đài Loan hợp tác với giải phóng quân Trung Quốc thì sẽ làm cho rất nhiều người thắc mắc.

Nếu mà Đài Loan hợp tác quân sự với Trung Quốc thì có thể cánh cửa vào LHQ và những thỏa thuận quốc tế khác sẽ đóng lại.
Ô. Dean Cheng

Thời tổng thống trước ông Mã Anh Cửu, Đài Loan cũng từng tìm kiếm cơ hội trở thành thành viên của LHQ. Nếu mà Đài Loan hợp tác quân sự với Trung Quốc thì có thể cánh cửa vào LHQ và những thỏa thuận quốc tế khác sẽ đóng lại”.

Khả năng hợp tác dù còn quá sớm để nói, mỗi động thái mới tại vùng biển này đều làm dấy lên một quan ngại. Một trong những quan ngại đầu tiên là bức tranh về biển Đông trong thời gian tới sẽ như thế nào. Thắc mắc này được ông Dean Cheng cho biết:

“Tôi không thể dự đoán trước những bước đi tiếp của nước nào. Tuy nhiên, tôi có thể nói rằng Đài Loàn đứng ở vị trí phản ứng lại hơn là tạo ra. Bắc Kinh và Việt Nam là một trong những con cờ chính của những mâu thuẫn. Nếu mà có thêm căng thẳng trên biển Đông thì tôi cũng không nghĩ là do Đài Bắc tạo ra trước”.

Theo giới quan sát, Đài Loan có một lối ứng xử khá cẩn thận tại biển Đông và những gì mà nước này đang làm chỉ có thể xem là một sự phòng vệ. Thông điệp mà Đài Loan đưa ra được đánh giá là nhằm nói rằng đảo Ba Bình là dưới sự kiểm soát của họ và không dễ dàng mất đi. Thông điệp này cũng được cho là khác với cách hành xử được đánh giá là “đơn phương” và “khiêu khích” tại biển Đông mà Trung Quốc đang muốn gởi tới các nước trong khu vực và kể cả Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, bất cứ một bước đi nào trên một bàn cờ quan trọng cũng sẽ được chú ý và khiến người chơi cờ phải chau mày suy nghĩ. Gần đây Manila chính thức tuyên bố không quan ngại về các hoạt động của Đài Loan tại Ba Bình vì đây không phải là nơi họ tranh chấp. Tuyên bố của Philippines không khiến người ta ngạc nhiên nhưng lại tạo ra một câu hỏi khiến: “Những nước có tuyên bố chủ quyền tại Ba Bình sẽ phải hành xử như thế nào?”.

 

Theo dòng thời sự:

Advertisements
Posted in: Chính Trị