Miến Điện bãi bỏ chế độ kiểm duyệt báo chí

Posted on August 20, 2012

0



Biểu tình của các nhà báo Miến Điện đòi tự do báo chí, Rangoon, 04/08/2012.
REUTERS/Soe Zeya Tun

Chế độ kiểm duyệt tồn tại từ nửa thế kỷ qua tại Miến Điện, một trong những nước vốn bị coi là tồi tệ nhất về tự do báo chí, đã chính thức được hủy bỏ vào hôm nay, 20/08/2012.

Theo thông báo đăng trên website của bộ Thông tin Miến Điện, Vụ đăng ký và giám sát báo chí của bộ « đã cho phép các tờ báo thuộc loại chính trị và tôn giáo, được đăng bài mà không cần phải gửi bản nháp trước » đến cơ quan này.

Kể từ tháng Ba năm ngoái, khi chế độ quân sự độc tài giải thể và một chính phủ dân sự được thành lập, chế độ kiểm duyệt cũng đã được nới lỏng, đặc biệt đối với các hồ sơ không nhậy cảm lắm.

Ông Tint Swe, cựu sĩ quan quân đội, lãnh đạo Vụ đăng ký và giám sát báo chí của bộ Thông tin Miến Điện, người đã từng làm cho các trưởng ban biên tập báo chí Miến Điện lo ngại, run sợ trong 7 năm qua, nói với AFP : « Hệ thống kiểm duyệt đã bắt đầu từ ngày 06/08/1964. Hệ thống này được xóa bỏ sau 48 năm hai tuần ».

Cho đến nay, tổ chức Phóng viên Không Biên giới thường đưa Miến Điện vào trong nhóm cuối bảng xếp hạng về tự do báo chí, đứng thứ 169 trong tổng số 179 quốc gia.

Thế nhưng, cùng với tiến trình cải cách dân chủ hóa, nhiều nhà báo cũng như các nhà hoạt động chính trị bị cầm tù, đã được trả tự do trong những tháng qua. Người dân trong nước có thể tiếp cận được các websites thông tin, báo chí nước ngoài và của giới truyền thông Miến Điện lưu vong.

Ông Nyein Nyein Naing, giám đốc điều hành tuần báo 7 Day News, tỏ ra vui mừng : « Chúng tôi đã phải hứng chịu những lo lắng trong nhiều năm trời và giờ đây, chế độ kiểm duyệt đã chấm dứt ». Tuy nhiên, ông cũng lưu ý là các phương tiện truyền thông vẫn có thể bị trừng phạt, trả thù, nếu đưa các thông tin « có hại cho sự ổn định Nhà nước ».

Theo giới quan sát, trên thực tế, báo chí, đài phát thanh và vô tuyền truyền hình vẫn cảnh giác, áp dụng chế độ tự kiểm duyệt.

Từ Bangkok, thông tín viên Arnaud Dubus tường trình:

« Về lý thuyết, tại Miến Điện, chế độ kiểm duyệt đã chấm dứt. Cho tới nay, tất cả các báo, tạp chí đều phải nộp toàn bộ các bài viết của mình cho một ủy ban kiểm duyệt trước và cơ quan này sẽ chỉnh sửa, cắt dán các bài viết sao cho phù hợp với đường lối chính trị của chính quyền.

Ủy ban này vẫn tồn tại nhưng không làm nhiệm vụ kiểm duyệt nữa. Đồng thời, một Hội đồng báo chí Miến Điện được thành lập, chịu trách nhiệm nghiên cứu những vấn đề đạo đức nghề nghiệp liên quan đến báo chí.

Tuy nhiên, các nhà báo Miến Điện vẫn tỏ ra hoài nghi. Cuối tháng Bẩy vừa qua, hai tuần báo bị đình bản vì đã không nộp bài để kiểm duyệt trước. Chỉ sau khi có một chiến dịch phản đối của các nhà báo mà chính phủ đã buộc phải cho phép hai tuần báo này hoạt động trở lại.

Mặt khác, đa số các nhà báo cho rằng tân Hội đồng báo chí không độc lập, bởi vì lãnh đạo Hội đồng là một cựu thẩm phán và các thành viên lại do chính quyền chỉ định.

Tiến trình mở cửa về chính trị tại Miến Điện tạo thêm sức mạnh cho các nhà báo. Họ tỏ ra rất năng động và sẽ không chấp nhận những biện pháp nửa vời ».

Theo các nhà báo Miến Điện, cần phải có một khuôn khổ pháp lý rõ ràng để bảo đảm quyền tự do báo chí. Ông Nyein Nyein Naing nói với AFP : « Chúng tôi sẽ được hưởng toàn bộ quyền tự do báo chí khi luật về báo chí, được tất cả các nhà báo chấp nhận ».

Hiện nay, Quốc hội Miến Điện đang thảo luận dự luật này. Nội dung văn bản không được công bố, nhưng nhiều tờ báo đã được tham khảo, liên quan đến các quyền và nghĩa vụ của nhà báo, đạo đức nghề nghiệp.

Trong khi chờ đợi có được một văn bản pháp quy rõ ràng, giới truyền thông Miến Điện đã không ngừng đẩy lùi các giới hạn về quyền tự do báo chí. Hồi tháng Ba, tuần báo The Voice, trích dẫn nguồn tin từ các nghị sĩ giấu tên, cho biết là cơ quan kiểm toán quốc gia đã phát hiện ra những trường hợp man trá, biển thủ công quỹ ở bộ Mỏ, Thông tin, Nông nghiệp và Công nghiệp. Một cơ quan đã kiện tuần báo, nhưng tòa án Miến Điện đã cho rằng tuần báo có quyền không tiết lộ tên nhà báo thực hiện cuộc điều tra này.

Nhận định về sự kiện Miến Điện chính thức bãi bỏ chế độ kiểm duyệt báo chí, lãnh đạo một tuần báo ở Rangoon nói : « Đó là một ngày quan trọng đối với tất cả các nhà báo Miến Điện, những người đã phải làm việc trong nhiều năm dài với những hạn chế bỉ ổi. Đây là một ví dụ khích lệ những tiến bộ mà đất nước được chứng kiến dưới sự lãnh đạo của tổng thống Thein Sein ».

RFI

Miến Điện bãi bỏ kiểm duyệt báo chí

Miến Điện vừa thông báo bãi bỏ kiểm duyệt báo chí sau nhiều năm áp dụng chế độ kiểm soát gắt gao. Tuyên bố này có ý nghĩa như thế nào và nó được đón nhận như thế nào? Quỳnh Chi tường trình trong phần sau

AFP

Báo chí Miến Điện

 Tải xuống – download

Thận trọng và khuyến khích

Các cơ quan báo chí Miến Điện hôm thứ Hai, ngày 20 tháng 8 có một cuộc họp báo đặc biệt với Bộ Thông tin nước này để nghe về bản hướng dẫn 16 điểm về kiểm duyệt báo chí. Theo đó, luật lệ mới nói rằng kể từ thứ Hai, các cơ quan báo chí không cần phải nộp bài để kiểm duyệt trước khi đăng tải. Đây là một bước đột phá quan trọng mà chỉ các đây hai năm, nó là điều “không tưởng” và là bước mới nhất trong hàng loạt những thay đổi liên tiếp diễn ra trong vòng hơn một năm nay tại Miến Điện. Bắt đầu từ tháng 8 năm 1964, tình trạng kiểm duyệt báo chí tại Miến Điện bị đánh giá là một trong những công cụ kiểm duyệt gắt gao nhất thế giới.

Ngay khi luật mới được ra, một biên biên tập viên giấu tên của tờ Yangon Weekly nói với các hãng tin AFP rằng “Đây là một ngày tuyệt vời cho tất cả nhà báo tại Miến Điện”, và nhấn mạnh rằng “Đây cũng là một ví dụ đáng khích lệ trong tiến trình cải tổ dưới thời tổng thống Thein Sein”. Luật mới này không loại trừ 140 tờ báo, tạp chí chuyên về các chủ đề nhạy cảm như chính trị và tôn giáo – một dấu chỉ khiến người ta không thể chối bỏ tính tích cực của nó. Tuy nhiên, xem ra Miến Điện vẫn chưa khiến người ta hoàn toàn lạc quan về những thay đổi đang diễm ra. Ông Shawn Crispin, đại diện Châu Á của Ủy ban Bảo vệ Ký giả CPJ chia sẻ quan ngại của mình ngay hôm thứ Hai:

 

Một nhân viên trong nhà in một tạp chí địa phương ở Yangon hôm 20/8/2012. AFP
Một nhân viên trong nhà in một tạp chí địa phương ở Yangon hôm 20/8/2012. AFP

“Nếu chính phủ thành thật về chuyện này thì dĩ nhiên đây là một bước tiến đáng kể về tự do báo chí tại Miến Điện. Cái mà chúng tôi quan ngại là những luật lệ dùng để kiểm duyệt báo chí vẫn còn như đạo luật xuất bản và đạo luật điện tử; cho nên nếu chính phủ cho rằng tự do báo chí đe dọa an ninh quốc gia thì họ có thể đi ngược lại quyết định này bất cứ lúc nào”. 

Cái mà chúng tôi quan ngại là những luật lệ dùng để kiểm duyệt báo chí vẫn còn như đạo luật xuất bản và đạo luật điện tử; cho nên nếu chính phủ cho rằng tự do báo chí đe dọa an ninh quốc gia thì họ có thể đi ngược lại quyết định này bất cứ lúc nào

Ông Shawn Crispin

Từ 48 năm nay, Miến Điện có nhiều quy định gắt gao ngăn cấm những bài viết có thể đe dọa hòa bình, ổn định, chống lại hiến pháp (của quân đội đặt ra) và xúc phạm đến các nhóm sắc tộc thiểu số. Luật mới không được áp dụng đối với lĩnh vực điện ảnh và mặc dù không yêu cầu nhà báo nộp bài đến cơ quan Đăng ký và Kiểm tra báo chí (PSRD), nhưng vẫn yêu cầu các bài viết phải được gởi đến sau khi được đăng.

Những dấu hiệu này làm các cơ quan bênh vực nhân quyền va báo chí nghi ngờ mức độ thành thật trong các bước của chính phủ chịu sự ảnh hưởng quá lớn bởi quân đội này, cũng như đặt ra nghi ngờ về mức độ cải tổ của Miến Điện. Ông Phil Robertson, phó giám đốc khu vực Châu Á của tổ chức Theo dõi Nhân quyền khẳng định “Đây là một tín hiệu tốt”, nhưng cũng không quên nhấn mạnh là “cần có thời gian và một sự quan sát thận trọng”. Chính vì thế, ông cũng đưa ra những nhận xét cẩn trọng:

“Chúng tôi hy vọng họ nhận ra rằng kiểm duyệt báo chí không hề tốt vì nó vi phạm quyền tự do ngôn luận. Thứ nữa, một xã hội Miến Điện đổi mới cần cho phép con người bày tỏ và tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau”.

Từ tháng 10 năm 2011, Tổng thống Thein Sein đã hé mở về khả năng bãi bỏ kiểm duyệt báo chí vì theo ông, nó đi ngược lại nền dân chủ. Tuy nhiên, Bộ trưởng Thông tin cũng từng phát biểu rằng sự thay đổi trong tự do báo chí phải “từ từ và thận trọng”. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy sự thiếu đồng bộ giữa các nhân vật cấp cao hoặc là cho thấy chính phủ đang có một chiến thuật mà ông Shawn Crispin gọi là “mèo vờn chuột” – ý nói không loại trừ khả năng nước này chỉ muốn thay đổi vừa đủ để tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế.

Quan ngại cho Việt Nam

Luật mới về báo chí của Miến Điện dù khó có thể gọi là bãi bỏ hoàn toàn kiểm duyệt truyền thông nhưng có thể xem là một sự cởi trói cho báo chí. Dù thế nào mặc lòng, nó cũng là một dấu hiệu tích cực khiến người ta phải nhìn lại tình hình kiểm duyệt báo chí ở các nước trong khu vực trong đó bao gồm Việt Nam. Ông Shawn Crispin bày tỏ quan ngại

Công nhân đang theo dõi tin tức trong ngày qua tờ báo Nhân Dân, một tờ báo của nhà nước Việt Nam. AFP
Công nhân đang theo dõi tin tức trong ngày qua tờ báo Nhân Dân, một tờ báo của nhà nước Việt Nam. AFP

của mình: 

“Hiện tại, Việt Nam kiểm soát báo chí chặt chẽ hơn Miến Điện. Những nhà biên tập phải báo cáo mỗi tuần về những gì được và không được đưa ra công luận. Tại Việt Nam, chỉ có báo chí nhà nước còn Miến Điện có báo chí tư nhân. Tại thời điểm này tôi thấy Việt Nam là nước tệ nhất về tự do báo chí trong khối các nước Đông Nam Á”.

Năm 2006, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký chỉ thị số 37/2006/CT-TTg khẳng định tăng cường kiểm soát báo chí chặt chẽ hơn và tái khẳng định lập trường không chấp nhận báo chí tư nhân. Dự thảo mới về việc quản lý dịch vụ Internet và nội dung thông tin mạng đưa ra hôm tháng 4 của bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam bị chỉ trích mạnh mẽ bởi các cơ quan bênh vực tự do ngôn luận.

Hiện tại, Việt Nam kiểm soát báo chí chặt chẽ hơn Miến Điện. Những nhà biên tập phải báo cáo mỗi tuần về những gì được và không được đưa ra công luận. Tại Việt Nam, chỉ có báo chí nhà nước còn Miến Điện có báo chí tư nhân

Ông Shawn Crispin

Miến Điện hiện tại có khoảng 200 tờ báo tư nhân mặc dù chưa được xuất bản hàng ngày. Tuy nhiên, phát biểu hôm thứ Hai, người đứng đầu cơ quan Đăng ký và Kiểm tra báo chí, ông Tint Swe cũng hé lộ rằng “Đó (việc cho phép báo tư nhân xuất bản hàng ngày) sẽ đến sớm thôi” , như một điểm sáng làm những ai quan tâm đến báo chí Việt Nam không khỏi so sánh.

Chính phủ Việt Nam luôn lạc quan về sự đa dạng của hơn 700 tờ báo cùng khoảng 67 đài phát thanh và truyền hình trong nước nhưng các cơ quan quốc tế bênh vực cho nhân quyền và báo chí cùng chính phủ nước ngoài cũng từng nhiều lần lên tiếng về việc Hà Nội ngăn chặn các trang mạng và bắt bớ các blogger. Gần đây nhất, TS Nguyễn Xuân Diện vừa nhận QĐ xử phạt số 70/QĐ.XPVPHC của Chánh Thanh tra Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội với cáo buộc lợi dụng Internet gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự.

Năm nay tổ chức Phóng viên Không biên giới (trụ sở tại Pháp) cũng đặt Việt Nam vào danh sách 10 nước là “Kẻ thù Internet”, nằm sau cả Miến Điện về tự do báo chí. Trong tháng 5, tổ chức Freedom House, có trụ sở tại Washington và Liên Minh Báo chí Đông Nam Á –SEAPA (tại Bangkok) cũng xếp Việt Nam là một trong những quốc gia không có nền tự do báo chí. Đó dĩ nhiên là những kết quả mà không phải ai cũng xem nhẹ.

“Một con chim khi bỏ trong lồng sẽ hót không hay” đó là ý viết trong hồi ký của Trung tướng Trần Độ, người từng giữ những chức vụ cao trong ngành quân sự, chính trị, văn hoá Việt Nam. Ý kiến của vị tướng già từng bị chỉ trích mạnh mẽ nhưng dù thế nào đi nữa thì bản chất của một con chim vẫn là muốn hót trên bầu trời tự do.

Theo dòng thời sự: