Tranh chấp biển đảo Trung Quốc và nguy cơ chiến tranh

Posted on September 26, 2012

0



Biểu tình chống Nhật tại Thành Đô-Trung Quốc, 16/09/2012. Dòng chữ trên biểu ngữ bên phải: “Hãy khởi chiến với Nhật Bản!”
REUTERS/Jason Lee

Căng thẳng trong cuộc tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa hai cường quốc hàng đầu châu Á, Trung Quốc và Nhật Bản, vẫn tiếp tục leo thang, đang thu hút nhiều sự chú ý của quốc tế. Nhật báo Le Monde hôm nay dành hẳn một trang lớn cho chủ đề với bài phân tích của bà Valérie Niquet, chuyên gia quan hệ quốc tế và quan hệ chiến lược ở châu Á, thuộc Quỹ nghiên cứu chiến lược của Pháp. Bài viết có tựa đề « Biển Trung Hoa : Chiến tranh đe dọa ».

Căng thẳng Trung-Nhật bùng lên kể từ khi hôm 10/9, Tokyo thông báo quốc hữu hóa một số đảo trong quần đảo Điếu Ngư/Senkaku đang có tranh chấp giữa hai nước. Trên mặt trận ngoại giao, Bắc Kinh đã đáp lại bằng những tuyên bố giọng đầy đe dọa rằng Tokyo phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về « những hậu quả » kéo theo bởi quyết định trên, đồng thời nhắc lại rằng, Trung Quốc sẽ không « khuất phục » và sẽ bảo vệ lãnh thổ « thiêng liêng » của mình. Từ đó đến giờ, các sự cố tranh chấp biển đảo trên biển Hoa Đông ngày càng trở nên rối tung rối mù không kiểm soát nổi.

Về những động thái mới đây của Trung Quốc nhằm xác quyết chủ quyền, như điều hàng trăm chiếc tàu ngư chính cùng cả nghìn tàu cá đến vùng biển đang tranh chấp, tác giả Valerie Niquet nhận định, đó là nằm trong chiến lược « chiến tranh không giới hạn » của Trung Quốc, theo đó, khai thác các phương tiện dân sự để phục vụ mục đích dân sự.

Ngay lúc này, tại Trung Quốc, liên tục xuất hiện những đe dọa trả đũa kinh tế và kêu gọi tẩy chay hàng hóa Nhật trên inernet cũng như trên báo chí chính thức. Tác giả nhắc lại, mới đây thôi vào năm 2010, Bắc Kinh cũng đã dùng vũ khí kiểm soát xuất khẩu đất hiếm để gây sức ép với Tokyo, vì những căng thẳng tương tự trên biển Hoa Đông.

Theo tác giả, các cuộc biểu tình dữ dội chống Nhật vừa qua, dù không đứng ra tổ chức, nhưng chính quyền đã cho phép và các cuộc biểu tình này đã gây thiệt hại về vật chất cũng như đe dọa an toàn cho kiều dân Nhật. Nhiều công ty Nhật đã tính chuyện rút khỏi Trung Quốc, vì công việc làm ăn của họ gặp quá nhiều rủi ro.

Hậu quả nhãn tiền đó là thị trường chứng khoán Thượng Hải tụt dốc nhanh chóng. Ở Trung Quốc, người ta đang nghi ngại chiến lược làm căng của chính quyền có thể gây hệ lụy đến tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Theo phân tích của chuyên gia Valerie Niquet, hai nước ít nhiều cũng có quan hệ hữu cơ trên mặt kinh tế. Nếu như Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của Nhật, thì xứ Phù Tang lại nắm giữ những công nghệ sống còn đối với nền kinh tế Trung Quốc và Nhật Bản còn là một trong những nước đầu tư chính vào Trung Quốc. Trong lĩnh vực này, Nhật còn xếp trên cả Hoa Kỳ và Liên Hiệp Châu Âu.

Sử dụng con bài tinh thần dân tộc để lái dư luận trong nước

Gây căng thẳng với Nhật, khơi dậy tình cảm dân tộc chủ nghĩa, theo tác giả, cũng là một việc làm có chủ đích của chính quyền Bắc Kinh, nhất là vào lúc này, khi mà lòng tin của dân chúng vào chế độ đang bị suy giảm nghiêm trọng vì những bất công xã hội và cuộc chuyển giao quyền lãnh đạo đang được chuẩn bị cho cuối năm nay.

Chuyên gia Niquet phân tích : « Chủ nghĩa dân tộc góp phần làm nên tính chính đáng của đảng, đang nhằm vào mục tiêu chính là Nhật Bản, kẻ thù trong quá khứ, đối thủ hùng mạnh của ngày hôm nay, đồng minh của Hoa Kỳ, và là một tác nhân cản trở cường quốc Trung Hoa đang tìm cách ngự trị trong vùng ».

Vào thời điểm này, chính quyền Bắc Kinh không còn có thể lấy con bài thành công kinh tế để chứng minh tính chính đáng cho sự lãnh đạo tuyệt đối của đảng. Chế độ cũng đã nhận thấy được sự yếu kém và chia rẽ trong nội bộ đảng. Những vụ bê bối chính trị, tham nhũng trong nước gần đây là một minh chứng của sự rạn nứt hệ thống chính trị. Vì thế việc bảo vệ « những lợi ích cốt lõi » của Trung Quốc đã được chế độ này đưa ra để đánh lạc hướng dư luận.

Theo bà Valerie Niquet, từ năm 2009, trong bối cảnh như vậy mà những sự cố và khiêu khích liên tiếp xảy ra trên vùng biển xung quanh Trung Quốc, không chỉ đối với Nhật Bản mà còn cả với những nước như Philippines, Việt Nam, indonesia hay thậm chí cả với Hoa Kỳ. Các sự cố tranh chấp biển đảo giờ đây làm cho Trung Quốc đang trở thành một mối đe dọa đáng quan ngại của hầu như toàn bộ khu vực, từ châu Á – Thái Bình Dương sang đến Ấn Độ Dương.

Trước mối đe dọa ngày càng gia tăng này thì quyết tâm « trở lại châu Á » của Hoa Kỳ được đánh giá cao trong khu vực. Tuy nhiên tác giả nhận thấy câu chuyện không kết thúc đơn giản. Châu Á giờ đây đang hình thành một mối tương quan sức mạnh, gần giống những gì diễn ra trong thời chiến tranh lạnh hay ở châu Âu ở vào thời kỳ trước chiến tranh thế giới lần thứ 2.

Bằng chứng là, sự phát triển khả năng quân sự gia tăng trong khu vực. Trung Quốc phô trương tàu sân bay mới, Việt Nam thì sắm tàu ngầm của Nga, Hoa Kỳ thông báo mở rộng hệ thống phòng thủ chống tên lửa tại châu Á. Trước Bắc Kinh, Washington đang phải đối mặt với một sự lựa chọn nan giải. Chơi lá bài hòa dịu, đứng ngoài thì sẽ để mặc cho Trung Quốc muốn làm gì thì làm và có thể gây ra những hệ quả mất ổn định, thậm chí dẫn đến khủng hoảng nghiêm trọng hơn. Trái lại, chơi con bài liên minh thì lại có thể làm bùng nổ xung đột lớn ở trong vùng.

Cuối cùng, chuyên gia Valerie Niquet kết luận, những quan ngại của các nước châu Á trước Trung Quốc cần phải được quốc tế quan tâm. Trong một thế giới toàn cầu hóa ở mức độ như hiện nay, những căng thẳng lên cao tại châu Á có thể gây hậu quả đáng kể đến mối cân bằng của thế giới và sự lựa chọn của các nước.

Quan hệ Trung-Nhật nóng lạnh do đâu ?

Cũng trong chủ để tranh chấp chủ quyền biển đảo Trung- Nhật, Le Monde còn có bài viết ôn lại quan hệ hai nước với tựa : « Tính bất ổn của quan hệ Trung-Nhật ».

Ngày 29/9 này đánh dấu kỷ niệm 40 năm hai nước Trung-Nhật thiết lập quan hệ ngoại giao. Le Monde nhận định, mức độ thắm thiết của mối quan hệ này phụ thuộc vào hoàn cảnh địa chính trị và những phân tích tình hình của chính quyền Trung Quốc vào từng thời điểm khác nhau.

Tờ báo nhắc lại, mặc dù cuộc chiến tranh Trung-Nhật và những tội ác của quân đội Nhật trong quá khứ vẫn là nội dung trọng tâm để giáo dục tinh thần dân tộc ở Trung Quốc, nhưng vào thời điểm hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao, chính Mao Trạch Đông khi tiếp một phái đoàn nghị sĩ Nhật đã nói rằng Trung Quốc phải cám ơn Nhật vì có cuộc chiến tranh này mà đảng Cộng sản mới lên nắm quyền.

Việc thiết lập ngoại giao với kẻ thủ nằm trong bối cảnh khi đó Bắc Kinh đang coi Liên Xô là mối đe dọa chính. Trung Quốc còn quyết định xích lại với « kẻ thù thứ hai » là Hoa Kỳ. Điều này được đánh dấu bằng chuyến thăm lịch sử của tổng thống Mỹ Richard Nixon đến bắc Kinh hồi tháng Giêng năm 1972. Bất ngờ trước tình huống mới này, Tokyo quyết định chủ động xích lại với Bắc Kinh.

Với Bắc Kinh thì việc thiết lập quan hệ ngoại giao với cường quốc Nhật Bản khi đó sẽ giúp cho họ tránh được thế cô lập. Còn với Tokyo, dù còn kiêng dè, nhanh chóng lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc cũng là cơ hội và là cách để cho Washington thấy một điều : Lợi ích của Nhật mới là quan tâm hàng đầu trong sự lựa chọn ngoại giao.

Theo Le Monde, từ năm 1971, Trung Quốc và Đài Loan lần đầu tiên tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Điếu Ngư/ Senkaku, nhưng Tokyo khi đó không coi đây là thách thức lớn vì cho rằng Trung Quốc vẫn cần đến sự trợ giúp của Nhật. Năm 1992, Bắc Kinh đã rất hoan hỷ đón Nhật Hoàng đến thăm, một cử chỉ cho thấy Nhật Bản là cường quốc đầu tiên phá vỡ sự cô lập của Bắc Kinh, sau sự kiện Thiên An Môn năm 1989.

Giờ đây, hoàn cảnh đã khác. Mối đe dọa của Liên Xô không còn nữa, Trung Quốc thì cũng đã vươn lên thành cường quốc thứ 2 thế giới. Lúc này thì chính Hoa Kỳ và các đồng minh châu Á mới là mối quan ngại của Trung Quốc.

Le Monde phân tích, dù cho quan hệ kinh tế giữa Tokyo và Bắc Kinh là quan hệ tương hỗ, thì với chính quyền hiện nay, Nhật Bản cũng là nơi để trút nỗi thất vọng chán chường của người dân.

Vấn đề lãnh thổ trong bối cảnh hiện nay chỉ là cái cớ, hay có thể gọi đây là một biểu hiện về hiện trạng quan hệ giữa hai cường quốc châu Á. Bản thân Đặng Tiểu Bình, năm 1978 trước khi tung ra đường lối cải cách mở cửa cho Trung Quốc đã từng tuyên bố xếp sang một bên chuyện tranh chấp Điếu Ngư/ Senkaku để mở đường cho hợp tác kinh tế giữa hai nước. Giờ đây thì Bắc Kinh lại đặt quần đảo này vào khu vực « lợi ích cốt lõi » kiên quyết bảo vệ.

Tờ báo kết luận, như vậy là mức độ căng thẳng giữa Tokyo và Bắc Kinh chính là chiếc hàn thử biểu chính xác đo mức độ mở cửa và hội nhập vào hệ thống thế giới theo mong muốn của Bắc Kinh.

RFI

Căng thẳng Nhật Trung có thể tiếp tục gia tăng?

Từ nhiều tuần nay căng thẳng giữa Nhật Bản và Trung Quốc xung quanh chủ quyền tại quần đảo Senkaku ngoài khơi biển Hoa đông đã tăng cao.


AFP

Tàu tuần duyên Nhật Bản và tuần duyên Đài Loan dùng súng phun nước xua đuổi nhau tại khu vực đảo Senkaku/Điếu Ngư

Tranh chấp giữa hai nước tại quần đảo này đã xảy ra từ nhiều thập kỷ qua nhưng căng thẳng lần này có phần khác biệt so với trước kia. Khác biệt lần này là gì và các chuyên gia về an ninh của Nhật bản nghĩ gì về khả năng giải quyết căng thẳng lần này giữa hai nước? Việt Hà phỏng vấn giáo sư Narushige Michishita, Giám đốc chương trình nghiên cứu quốc tế và an ninh thuộc viện nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật bản về vấn đề này. Trước hết nói về căng thẳng lần này giữa hai nước, giáo sư Michishita cho biết:

Khởi đầu từ quyết định mua các đảo của Nhật

GS. Narushige Michishita: khác nhau giữa lần này và các lần khác trong quá khứ đó là chính phủ Nhật bản quyết định mua các đảo này, phần lớn các đảo là do tư nhân quản lý, chỉ có một đảo duy nhất thuộc chính phủ trước khi có quyết định này. Bây giờ thì tất cả thuộc về chính phủ. Tại sao lại có quyết định này? Đó là vì trước đó, thị trưởng Tokyo, ông Ishihara quyết định mua một vài đảo, và chính phủ biết quyết định này có thể gây vấn đề với Trung Quốc và do đó để tránh trước, chính phủ quyết định mua toàn bộ các đảo. cho nên có thể nói vấn đề bắt đầu từ quyết định của ông Ishihara, và trong trường hợp này thì phía Nhật đã có hành động đầu tiên khiến căng thẳng lên cao.

Việt Hà: là một chuyên gia về an ninh, ông có quan ngại thế nào về căng thẳng Nhật Trung lần này, nó có ảnh hưởng thế nào đến an ninh của Nhật bản?

GS. Narushige Michishita: trước hết câu hỏi là tại sao ông Ishihara muốn mua các đảo này, đó là bởi vì ông quan ngại về sự chuyển dịch thế cân bằng giữa Trung Quốc và Nhật Bản. Nền kinh tế Nhật đã gặp nhiều khó khăn trong suốt thập

Bản đồ khu vực tranh chấp đảo Senkaku/Điếu Ngư
Bản đồ khu vực tranh chấp đảo Senkaku/Điếu Ngư. AFP

kỷ qua, trong khi Trung Quốc có tăng trưởng tốt. Vì thế chúng tôi ở thế phòng thủ. Người Nhật bây giờ có thể có cảm giác là tiếng nói của mình có thể sẽ không được lắng nghe rộng khắp trên thế giới trong khi ảnh hưởng của Trung Quốc ở khu vực và thế giới tiếp tục tăng. Đó là lý do tại sao ông Ishihara nghĩ là cần thiết  phải mua các đảo này để chứng tỏ là các đảo này thuộc về Nhật thực sự. 

Trước đó, thị trưởng Tokyo, ông Ishihara quyết định mua một vài đảo, và chính phủ biết quyết định này có thể gây vấn đề với Trung Quốc và do đó để tránh trước, chính phủ quyết định mua toàn bộ các đảo… và trong trường hợp này thì phía Nhật đã có hành động đầu tiên khiến căng thẳng lên cao

GS Narushige Michishita

Tôi không nghĩ vấn đề này sẽ chuyển thành các xung đột quân sự giữa hai nước. Tất nhiên là chính phủ Trung quốc muốn chứng tỏ Senkaku thuộc về họ, chính phủ Trung Quốc đã chỉ đạo cho người dân biểu tình trên phố theo một cách nào đó. Nhưng giờ đây chính phủ Trung quốc dường như cũng đang tìm cách hạn chế các hành động của người biểu tình. Lúc này đây thì các tàu Trung Quốc vẫn ở ngoài đó, gần Senkaku, nhưng hoạt động của họ vẫn có vẻ hung hăng nhưng cũng có phần kiềm chế.

Cả hai đều biết phải tìm mọi cách cải thiện tình hình

Việt Hà: theo ông thì hiện tại Nhật bản đang gặp những khó khăn lớn nào trong việc giải quyết tranh chấp chủ quyền tại quần đảo Senkaku với Trung Quốc?

GS. Narushige Michishita: chắc chắn là có những khó khăn. Có hai cuộc bầu cử đang diễn ra tại Nhật bản vào lúc này, thứ nhất là bầu chủ tịch đảng dân chủ tự do, đảng chính trị đối lập lớn nhất của Nhật bản và chủ tịch đảng dân chủ nhật bản. Có nhiều ứng cứ viên tham gia tranh cử. Để chiếm được cảm tình của người dân Nhật, các ứng viên này phải tỏ ra cứng rắn trong quan điểm về Senkaku. Vào lúc này lãnh đạo cả hai nước Nhật bản và Trung Quốc đều phải tỏ ra cứng rắn trong vấn đề tranh chấp này.

Nhưng cả hai đều biết là quan hệ hai nước cũng hết sức quan trọng. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật, kinh tế hai nước phụ thuộc lẫn nhau, chúng tôi mua nhiều thứ từ Trung Quốc, còn Trung Quốc cũng phụ thuộc vào công nghệ và đầu tư từ Nhật bản. Sau một thời gian, tôi hy vọng lãnh đạo hai nước sẽ quyết định phải tìm cách cải thiện tình hình.

Nhưng cả hai đều biết là quan hệ hai nước cũng hết sức quan trọng. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật, kinh tế hai nước phụ thuộc lẫn nhau, chúng tôi mua nhiều thứ từ Trung Quốc, còn Trung Quốc cũng phụ thuộc vào công nghệ và đầu tư từ Nhật bản.

GS Narushige Michishita

Việt Hà: theo ông thì Mỹ đóng vai trò thế nào trong tranh chấp giữa hai nước?

GS. Narushige Michishita:Mỹ có vai trò quan trọng ở đây theo cách là họ không đứng về bên nào trong tranh chấp chủ quyền trên các đảo. Nhưng Mỹ cũng đã cho thấy là họ sẽ phải thực hiện cam kết của mình là bảo vệ Senkaku theo hiệp định an ninh giữa hai nước Nhật Mỹ. Đồng thời Mỹ cũng đóng vai trò như người trung gian giữa hai phía. Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Leon Panetta đã đến thăm hai nước khi tình hình căng thẳng và yêu cầu hai bên phải giảm nhiệt và điều này có tác dụng tích cực.

Việt Hà: Sắp tới sẽ có những thay đổi lãnh đạo tại Bắc Kinh, ông có hy vọng là lãnh đạo mới ở Bắc kinh sắp tới sẽ có thể đi theo một hướng khác trong vấn đề tranh chấp này và làm tình hình lắng dịu trở lại?

GS. Narushige Michishita: theo tôi ông Tập Cận Bình chắc chắn sẽ muốn duy trì quan hệ tốt đẹp của hai nước vì nó có lợi cho cả Trung Quốc lẫn Nhật bản. Kinh tế Trung Quốc cũng đang có những khó khăn và duy trì quan hệ này sẽ giúp cho kinh tế Trung  Quốc. Tất nhiên ông ta sẽ vẫn phải duy trì quan điểm là Senkaku thuộc về Trung Quốc trong khi cũng phải tìm cách cải thiện quan hệ giữa hai nước.

Việt Hà: Xin cảm ơn ông đã dành cho chúng tôi buổi phỏng vấn này.

Theo dòng thời sự: