Tương lai về quan hệ của Hoa Kỳ đối với Việt Nam

Posted on October 7, 2012

0



Một trong nhiều khía cạnh của chính sách đối ngoại Hoa Kỳ có thể bị ảnh hưởng bởi cuộc bầu cử tổng thống sắp tới lại là một lĩnh vực vốn ít được lưu tâm tới.

Trong khi những đối tượng thường thấy – Iran, Trung Quốc, Cuba và Syria – đang thống trị những tranh luận về chính sách đối ngoại ở Hoa Kỳ, cả hai ứng cử viên tổng thống lại chẳng có gì để nói về Việt Nam. Và tại sao họ phải nhắc đến? Trong thập niên qua quan hệ giữa Hoa Kỳ với Việt Nam đã phát triển vững chắc, đi cùng hướng với tiến triển đầy cẩn trọng của Việt Nam trong quá trình tự do hoá kinh tế, dân chủ hoá và tôn trọng nhân quyền. Trong nhiệm kỳ đầu của mình chính quyền Obama đã chứng tỏ là rất sẵn sàng đưa ra vài củ cà rốt ngoại giao theo ý của Việt Nam.

Vào tháng Mười hai 2010, Michael Michalak, lúc ấy là Đại sứ Hoa Kỳ ở Việt Nam, đã dùng bài phát biểu trong Ngày Nhân quyền tại Hà Nội để ca ngợi “những tiến triển mạnh mẽ” từ chính quyền Việt Nam trong việc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng. Vào năm 2011, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã phản bác lời kêu gọi của Uỷ ban Tự do Tín ngưỡng Quốc tế của Hoa Kỳ, tổ chức Theo dõi Nhân quyền, và những nhóm người Mỹ gốc Việt nhằm đưa Việt Nam vào danh sách “quốc gia cần quan tâm đặc biệt” (Việt Nam trước đó đã được đưa ra khỏi danh sách này vào năm 2006 trên cơ sở là đã “có tiến triển quan trọng trong việc thúc đẩy tự do tín ngưỡng”).

Đại diện Ngoại giao Hoa Kỳ Ron Kirk thậm chí đã từng thương thảo với chính quyền Việt Nam về khả năng được nhận vào Hiệp ước Đối tác Xuyên Thái Bình Dương. Trong một biểu hiện rõ rệt về tình hữu nghị đang nảy nở giữa hai quốc gia, vào cuối năm 2011 Việt Nam đã khai trương một lãnh sự quán mới tại New York, trong khi Hoa Kỳ cũng mở cửa một “Trung tâm Hoa Kỳ” vốn được đón chào rộng rãi tại lãnh sự quán của mình ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhưng sau cuộc bầu cử năm nay, quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ – Việt Nam có thể đi trệch khỏi con đường bình thường hoá. Ứng cử viên tổng thống phe Cộng hoà Mitt Romney cho đến nay đã nói rất ít về việc mở rộng ngoại giao này, nhưng có nguyên nhân chắc chắn để tin rằng việc thay đổi nhân sự tại Nhà Trắng có thể dẫn đến một thay đổi hướng đi trong mối quan hệ song phương này.

Vào tháng Giêng 2012 các Dân biểu Hạ viện Cộng hoà đã lên tiếng quan ngại sâu sắc đối với việc mà họ gọi là sự thờ ơ của chính quyền Obama đối với những vi phạm nhân quyền ngày càng tăng ở Việt Nam. Trong một số buổi điều trần công khai về vấn đề này, các thành viên Cộng hoà trong Uỷ ban về các Vấn đề Đối ngoại của Hạ viện đã chỉ ra ba lĩnh vực mà họ cho rằng chính quyền mới tại Việt Nam, được bầu lên vào năm 2011, đang thụt lùi trong việc tôn trọng nhân quyền.

Trước tiên, chính quyền mới này đã tăng cường việc đàn áp quyền tự do ngôn luận và tổ chức. Các nhà báo, nhà bảo vệ nhân quyền, các nhà hoạt động bảo vệ đất đai, những người vận động chống tham nhũng và các nhà cổ vũ tự do tôn giáo và dân chủ giờ đây thường xuyên bị công an sách nhiễu và bắt giữ trái phép. Chỉ riêng trong năm 2011, 33 nhà hoạt động ôn hoà đã bị tuyên án tổng cộng 185 năm tù. Ngày 24 tháng Chín 2012, ba nhà viết blog người Việt là Nguyễn Văn Hải, Tạ Phong Tần và Phan Thanh Hải đã bị kết án đến 26 năm tù giam sau một phiên toà kín xảy ra chỉ trong vài giờ. Họ đã bị bắt giữ không xét xử từ năm 2010 vì đã viết trên các trang blog như “Công lý và Sự thật”, được xem là thù địch đối với nhà nước Việt Nam. Việc kiểm duyệt báo chí giấy và trên mạng đã trở nên thường xuyên và tinh vi hơn.

Thứ hai, việc bắt giữ tùy tiện, nạn bạo hành và tra tấn của công an đã ngày càng trở thành công cụ thường xuyên nhằm đàn áp giới chống đối. John Sifton, Giám đốc Hỗ trợ khu vực châu Á của tổ chức Theo dõi Nhân quyền, đã cho rằng nạn bạo hành của công an đã trở thành một cơn dịch tại Việt Nam, với ít nhất là 13 người bị chết sau khi bị công an bắt giữ trong năm 2011. Những người bị bắt giữ vì lý do chính trị và tôn giáo thường xuyên bị tra tấn để ép buộc nhận tội, bị biệt giam trước ngày xử án và bị từ chối quyền gặp mặt gia đình và luật sư.

Cuối cùng – và lĩnh vực này có vẻ là mối quan tâm lớn nhất của những Dân biểu Cộng hoà – chính quyền mới ở Việt Nam đã bắt đầu trấn áp quyền tự do tín ngưỡng. Mặc dù chính sách bắt buộc bỏ đạo đã chính thức chấm dứt từ năm 2005, trên thực tế vẫn được tiếp tục. Dưới lệnh cấm rộng rãi đối với tất cả hoạt động tín ngưỡng được xem là đi ngược lại “lợi ích quốc gia”, công an nhà nước đã tăng cường can thiệp và những hoạt động của các nhóm Phật giáo Hoà Hảo, Giáo hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam, giáo phái Cao Đài, Pháp Luân Công, Dòng Chúa Cứu Thế và các tổ chức Công Giáo và Tin Lành người thiểu số. Vào tháng Năm 2011, bị báo động bởi khả năng của cộng đồng hàng triệu người Hmong chuyển sang đạo Thiên Chúa giáo, chính quyền Việt Nam đã đi xa đến mức điều động quân đội để vây kín hàng nghìn người Hmong theo đạo Thiên Chúa tại Mường Nhé. Các nhà vận động tôn giáo cũng thường xuyên bị bắt giữ: ít nhất là 15 người Công Giáo có liên hệ với Dòng Chúa Cứu Thế tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã bị bắt giữ vào cuối năm 2011.

Những bước đi lùi trong hồ sơ nhân quyền của Việt Nam đã khiến cho giới Dân biểu Cộng hoà Hoa Kỳ lên tiếng kêu gọi có thái độ cứng rắn hơn đối với chính quyền Việt Nam. Chris Smith, chủ tịch Phân ban về Châu Phi, Y tế Thế giới và Nhân quyền của Hạ viện đã hối thúc Bộ Ngoại giao xếp hạng Việt Nam vào lại danh sách “quốc gia cần quan tâm đặc biệt”. Phân ban của ông cũng bày tỏ sự ủng hộ việc thành lập một văn phòng lãnh sự vệ tinh tại vùng cao nguyên Việt Nam để đảm trách những khiếu nại về nhân quyền ở địa phương.

Một số những quan chức thuộc đảng Dân chủ ở Hoa Kỳ cũng ủng hộ một thái độ cứng rắn hơn đối với Việt Nam. Vào tháng Ba 2012 Uỷ ban về các Vấn đề Đối ngoại của Hạ viện đã đồng loạt thông qua Dự luật Nhân quyền Việt Nam nhằm ngăn cấm bất kỳ sự tăng cường viện trợ không liên quan đến nhân đạo cho Việt Nam nằm trên mức độ của Năm Tài khoá 2012, trừ phi chính quyền này “đạt được tiến triển rõ rệt trong việc thiết lập dân chủ và khuyến khích nhân quyền”. Dự luật này sau đấy đã được Hạ viện thông qua nhưng vẫn còn đang đợi Thượng viện chấp thuận.

Hillary Clinton từng bày tỏ quan điểm trước Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á 2011 rằng hồ sơ nhân quyền của Việt Nam vẫn là trở ngại quan trọng trong quá trình phát triển quan hệ song phương – đấy cũng là điểm mà bà đã nhắc lại trong chuyến thăm Việt Nam vào tháng Bảy 2012. Nhưng chính quyền Obama vẫn chưa cho thấy là họ sẽ từ bỏ con đường hướng đến việc bình thường hoá quan hệ với Việt Nam. Những hi vọng của các giới Cộng hoà ở Hạ viện mong muốn có thêm một chút “cây gậy” và bớt đi một chút “cà rốt” trong quan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam có thể trở thành sự thật nếu họ chiếm được quyền điều hành Nhà Trắng vào tháng Mười một này.

Patrick Bateman

One of the many aspects of US foreign policy that may be affected by the upcoming presidential election is an area that has received very little attention.

While the usual suspects — Iran, China, Cuba and Syria — dominate what passes for debate over foreign policy in the US, neither presidential candidate has had much to say about Vietnam.

And why should they? Over the last decade the US relationship with Vietnam has steadily improved, in line with the latter’s cautious progress toward economic liberalisation, democratisation and respect for human rights. During its first term the Obama administration has proved more than willing to extend a few diplomatic carrots Vietnam’s way.

In December 2010, Michael Michalak, then US Ambassador to Vietnam, used a Human Rights Day speech in Hanoi to praise the ‘strong improvements’ that had been made by the Vietnamese government in its protection of religious freedom. In 2011, the US State Department rejected calls by the US Commission for International Religious Freedom, Human Rights Watch, and various Vietnamese–American groups to re-designate Vietnam as a ‘country of particular concern’ (Vietnam was first removed as a CPC in 2006 on the basis that it had made ‘significant improvement towards advancing religious freedom’).

French-Vietnamese blogger and lecturer Pham Minh Hoang (C) is led out from the courtroom at the Ho Chi Minh City People’s Court House after he was jailed for three years for attempted subversion, on August 10, 2011. Pham Minh Hoang, 56, who holds dual nationality, had undermined national security, chief judge Vu Phi Long said at the close of a trial that lasted half a day. Long said Hoang wrote 33 articles under the pen name Phan Kien Quoc, “blackening the image of the country” and aiming to overthrow the government. AFP PHOTO / Vietnam News Agency

US Trade Representative Ron Kirk has even been negotiating with the Vietnamese government about its possible admission to the Trans-Pacific Partnership. In a neat demonstration of the budding friendship between the two countries, in late 2011 Vietnam opened a new consulate in New York, while the US added a much-touted ‘American Center’ to its consulate in Ho Chi Minh City.

But after this year’s elections, US–Vietnam diplomatic relations may stray from the path of normalisation. Republican presidential nominee Mitt Romney has so far had little to say about this diplomatic embrace, but there is good reason to believe that a change in the White House may dictate a change of direction for bilateral relations.

In January 2012 House Republicans voiced serious concerns about what they labelled as the Obama administration’s indifference to growing human rights abuses in Vietnam. During several public hearings on the subject, Republican members of the House Foreign Affairs Committee pointed to three areas where they believed the new Vietnamese government, elected in 2011, was going backward in its respect for human rights.

First, the new government has stepped up its suppression of freedom of expression and association. Writers, human rights defenders, land rights activists, anti-corruption campaigners and religious and democracy advocates now routinely face police harassment and unlawful detention. In 2011 alone, 33 peaceful activists were sentenced collectively to 185 years in prison. On September 24 2012, three Vietnamese bloggers, Nguyen Van Hai, Ta Phong Tan, and Phan Thanh Hai, were sentenced to up to 26 years imprisonment after a closed trial of just a few hours. They had been held without trial since 2010 for writing blogs, such as ‘Justice and Truth’, that were deemedhostile to the Vietnamese government. Censorship of print news and the Internet has become both more common and sophisticated.

Second, arbitrary detention, police brutality and torture have become increasingly common tools for suppressing dissent. John Sifton, Asia Advocacy Director at Human Rights Watch, argues that police brutality is now endemic in Vietnam, with at least 13 people dying in police custody in 2011. Political and religious detainees are often tortured to elicit confessions, held incommunicado prior to trial, and denied access to family and lawyers.

Finally — and this appears to be of most concern to Congressional Republicans — the new Vietnamese government has begun cracking down on religious freedom. Though forced renunciations were officially halted in 2005, they have continued in practice. Under a far-reaching ban on all religious activity deemed to oppose ‘national interests’, state police have increasingly interfered in the practices of Buddhist Hoa Hao groups, the Unified Buddhist Church of Vietnam, the Cao Dai church, Falun Gong, Catholic Redemptorist churches and Protestant and Catholic Montagnards. In May 2011, alarmed by the prospect of the million-strong Hmong community converting to Christianity, the Vietnamese government went so far as to send troops to seal off thousands of Hmong Christians in Huoi Khon Village. Religious campaigners are also frequently arrested: at least 15 Catholics affiliated with Redemptorist churches in Hanoi and Ho Chi Minh City were arrested in late 2011.

These recent reversals in Vietnam’s human rights record have prompted US Congressional Republicans to call for a tougher stance toward the Vietnamese government. Chris Smith, Chairman of the House Subcommittee on Africa, Global Health, and Human Rights, has urged the State Department to redesignate Vietnam as a ‘country of particular concern’. His subcommittee also expressed support for the establishment of a satellite consular office in the Vietnamese highlands, to handle human rights complaints on the ground.

A number of US Democrats also support a tougher stance on Vietnam. In March 2012 the House Foreign Affairs Committee unanimously passed the Vietnam Human Rights Bill to prohibit any increase in non-humanitarian assistance to Vietnam above Fiscal Year 2011 levels, unless its government ‘makes substantial progress in establishing a democracy and promoting human rights’. The Bill has since been passed in the House of Representatives but awaits approval by the Senate.

Hillary Clinton expressed the view prior to the 2011 East Asia Summit that Vietnam’s human rights record remained a significant impediment to improving bilateral relations — a point she reiterated in a visit to Vietnam in July 2012. Yet the Obama administration has not indicated whether it intends to depart from the path toward normalisation of ties with Vietnam. The hopes of House Republicans who wish for a little more stick and a little less carrot in the US–Vietnam relationship may be realised if they can wrest control of the White House in November.

Patrick Bateman was a Research Fellow in East Asian and Pacific Affairs for US Senator Marco Rubio, and a researcher for the former Prime Minister of Australia John Howard. He now works for a human rights agency in London.

Advertisements