Mũi kim mềm của Trung Quốc ở ngoài biển

Posted on March 13, 2013

0



Bắc Kinh cải tổ để bành trướng hệ thống kiểm soát cận duyên

Hôm mùng 10 Tháng Ba, chính quyền Bắc Kinh vừa công bố một kế hoạch tái phối trí hệ thống kiểm soát và bảo vệ quyền lợi ngoài biển qua việc thống nhất bốn cơ quan hữu trách làm một. Quyết định hành chánh này là một âm mưu bành trướng mà khéo che dưới một vỏ bọc dân sự. “Hồ Sơ Người Việt” sẽ tìm hiểu động thái mới của Bắc Kinh.
sanfrancisco_hoangsatruongsa_bieungu_blog
Quyền lợi ngoài biển

Trong mấy ngàn năm lịch sử, ưu tiên về an ninh của Trung Quốc thường tập trung vào bên trong lục địa là nơi xuất phát mầm loạn và ngoại xâm. Sau khi cải cách kinh tế từ hơn ba chục năm trước, quốc gia này quan tâm nhiều hơn đến thế giới bên ngoài vì cần nhập cảng nguyên nhiên vật liệu và tìm thị trường xuất cảng. Với tiến trình công nghiệp hóa và nhu cầu rất lớn về năng lượng – phải nhập cảng hơn một nửa – việc bảo vệ nguồn cung cấp trở thành ưu tiên.

Khi thấy vùng biển cận duyên lại có tiềm năng về dầu khí, lãnh đạo Bắc Kinh đã nghĩ đến việc chiếm đoạt và xây dựng thành một vùng trái độn quân sự tương tự các khu vực biên trấn mà họ đã kiểm soát được như Tây Tạng, Tân Cương và Nội Mông. Việc bành trướng ấy tất nhiên là gây mâu thuẫn với các nước lân bang, như Nhật Bản hay các quốc gia Ðông Nam Á và có thể dẫn tới xung đột ngoài biển. Trong các nước lân bang, Nhật Bản là một cường quốc đã có truyền thống hải dương từ lâu, trong khi các quốc gia Ðông Nam Á thì yếu thế hơn.

Nhưng ngoài biển khơi, hạm đội Thái Bình dương của đệ nhất siêu cường Hoa Kỳ lại là một rào cản mà hải quân Trung Quốc chưa thể vượt qua được, ít nhất là trong nhiều thập niên tới đây.

Kế hoạch trước mắt của lãnh đạo Bắc Kinh là phải khống chế và bảo vệ được quyền lợi đã giành được ở vùng biển cận duyên, gọi là biển xanh lục. May ra sau này họ mới tiến tới vùng biển xanh dương với hạm đội đang được xây dựng. Kế hoạch trước mắt ấy gây rủi ro tranh chấp với các nước Ðông Á vây quanh. Làm sao thắng được các nước này mà không gặp phản ứng của Hoa Kỳ là một bài toán về chiến lược.

Ðấy là về bối cảnh.

Công thủ rời rạc

Lãnh thổ Trung Quốc có bờ biển dài nhất thế giới, từ cửa sông Áp Lục bên bán đảo Triều Tiên đến Vịnh Bắc Bộ là hơn 22 ngàn cây số. Nhưng vì là một cường quốc lục địa mới bắt đầu vươn ra ngoài nên họ không có hệ thống duyên phòng hay hải cảnh (bảo vệ duyên hải) thống nhất. Chi tiết ấy rất đáng chú ý vì Bắc Kinh có năm bộ phận với cấp số khoảng bốn vạn người cùng chia sẻ trách nhiệm về hải dương mà lại không phối hợp.

Năm bộ phận ấy là Hải Sự, Hải Cảnh, Hải Quan, Ngư Chính và Hải Giám.

Trong năm cơ chế, lớn nhất là Cục Hải Sự MSA (Maritime Safety Administration) có hai vạn nhân viên phụ trách việc thi hành luật lệ liên quan đến hải dương, như an ninh hay an toàn hàng hải, cứu hộ, kiểm tra tầu bè, quản lý hải cảng. Cơ quan thật sự là hành chánh này cũng mới chỉ thành hình từ năm 1998 sau khi sát nhập hai bộ phận thanh tra tầu bè và kiểm tra hải cảng nằm trong Bộ Giao Thông.

Cơ quan thứ hai là lực lượng cảnh sát ngoài biển, có tên gọi là Hải Cảnh (cứ được gọi là Coast Guard), nằm trong Bộ Công An tức là Bộ Nội Vụ. Về hình thức, Hải Cảnh là cơ quan duy nhất được võ trang và về thực tế là cánh tay bạo lực hay cưỡng hành cho các cơ quan khác.

Cơ quan thứ ba là Hải Quan Tổng Thự (General Administration of Customs), phụ trách về quan thuế, bài trừ buôn lậu và quản lý các thương cảng.

Cơ quan thứ tư là Ngư Chính (Fisheries Law Enforcement Command) thuộc Bộ Nông Nghiệp, với trách nhiệm bành trướng và bảo vệ quyền lợi đánh bắt thủy sản cho một quốc gia tiêu thụ nhiều cá nhất thế giới.

Cơ quan thứ năm, nổi tiếng vì thẩm quyền và sức bành trướng rất mạnh trong các năm qua là Hải Giám (Marine Surveillance), nằm trong Cục Hải Dương Quốc Gia của Bộ Tài Nguyên Quốc Thổ (quản lý đất đai và tài nguyên quốc gia). Với cấp số khoảng tám ngàn người, bộ phận Hải Giám này có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi của Trung Quốc trên một diện tích ngoài biển khoảng ba triệu cây số vuông, kể cả Ðặc Khu Kinh Tế EEZ và là mũi nhọn trong những xung đột gần đây với Nhật Bản, Việt Nam và Phi Luật Tân nhờ phi cơ, trực thăng và cả tầu tuần duyên.

Nếu quý độc giả thấy sự thể rắc rối và có nhiều trùng lặp về thẩm quyền của các bộ phận nói trên thì cũng là chuyện bình thường.

Các cơ quan hữu trách này được thành lập trước sau và riêng lẻ, dưới quyền giám hộ hay chỉ huy của nhiều cục hay bộ khác nhau với ngân sách riêng (Bộ Công An, Giao Thông, Nông Nghiệp, Tài Chánh và Tài Nguyên chẳng hạn). Họ gặp vấn đề thông tin và phối hợp hành động, lại cạnh tranh với nhau về phương tiện và khi hữu sự thì nhiều bộ phận chẳng có khả năng cưỡng hành, như võ khí, trực thăng hay chiến hạm.

Một lý do rất lạ của tình trạng phòng thủ rời rạc ấy là nhu cầu tạo ra việc làm, điều rất đáng chú ý. Rồi qua một giai đoạn khá lâu, mỗi bộ phận lại phát triển và củng cố thói quen riêng về nghiệp vụ nên không muốn chia sẻ hay sát nhập.

Tình trạng ấy đã bắt đầu thay đổi.

Kế hoạch thống hợp

Quyết định công bố hôm mùng 10 vừa qua vẫn duy trì trách nhiệm riêng của từng bộ phận nhưng đưa bốn bộ phận này vào quyền chỉ đạo của Quốc Gia Hải Dương Cục (thuộc bộ Tài Nguyên) là cơ quan đang chỉ huy lực lượng Hải Giám. Bốn bộ phận đó là Hải Cảnh, Hải Quan, Ngư Chính và Hải Giám. Lực lượng Hải Sự vẫn được duy trì dưới quyền giám hộ của Bộ Giao Thông.

Chúng ta nên đọc lại chuyện này:

Một cơ quan vừa được nâng thẩm quyền chỉ huy bốn bộ phận bảo vệ quyền lợi và thi hành luật lệ ngoài biển của Trung Quốc, đó là Hải Dương Cục, nằm trong Bộ Tài Nguyên và Quốc Thổ. Trên nguyên tắc, Cục Hải Dương Quốc Gia cũng chỉ huy lực lượng cảnh sát ngoài biển (Hải Cảnh, đến nay thuộc Bộ Công An). Ðó là nguyên tắc. Trong thực tế, cục hải dương này có thẩm quyền chỉ đạo nhưng về hoạt động của các bộ phận dù sao vẫn còn được duy trì thì đấy là trách nhiệm của Bộ Công An.

Trong thời gian tới, các cơ quan hữu trách sẽ phải làm việc để xác định thẩm quyền, trách nhiệm và phương thức thực hiện việc cải tổ khá sâu rộng này. Nhưng thực hiện theo tinh thần hay chiến lược nào? Nhiều phần sẽ là chiến lược bọc nhung – dưới hình thức hành chánh – một mũi nhọn có thế lực võ trang, một mũi kim mềm để đánh lừa thế giới.

Lãnh đạo Bắc Kinh đang tăng cường khả năng can thiệp võ trang ở vùng biển cận duyên nên tái phối trí trách nhiệm của bốn bộ phận riêng lẻ, nhưng trình bày với thế giới như một biện pháp hành chánh thuộc phạm vi trách nhiệm của Bộ Tài Nguyên. Ðấy mà một quyết định có tính chất ngoại giao.

Chiến lược Bắc Kinh và Ðông Kinh

Mới tháng trước thôi, một sĩ quan cao cấp thuộc Ðệ Thất Hạm Ðội (Thái Bình dương) Hoa Kỳ đã phát biểu trước Hải Quân Học Viện Mỹ rằng tầu Hải Giám của Trung Quốc chỉ có nhiệm vụ uy hiếp để khống chế các nước trong kế hoạch bành trướng của Bắc Kinh. Ðấy là một thực tế mà ai cũng có thể thấy, kể cả và nhất là Bắc Kinh.

Nhưng khi Hoa Kỳ lên tiếng thì đấy là vấn đề cho lãnh đạo Trung Quốc. Họ không muốn trực diện đối đầu với đệ nhất siêu cường có lực lượng hải quân mạnh nhất thế giới. Vì vậy, Bắc Kinh phải sử dụng sức mạnh nhưng giấu đằng sau một vỏ bọc hành chánh hay kinh tế để uy hiếp các nước nhỏ mà không gây rủi ro leo thang thành một vụ đụng độ lớn với Hoa Kỳ.

Hải Quân Bắc Kinh có quân số 250 ngàn và nhiều phương tiện võ trang đáng kể của ba hạm đội Bắc Hải, Ðông Hải và Nam Hải. Nếu đưa lực lượng quân sự đó vào cuộc tranh chấp về chủ quyền ngoài biển với các nước khác thì đấy là một việc mang ý nghĩa tuyên chiến, sẽ bị thế giới lên án và gây phản ứng từ phía Hoa Kỳ cùng các cường quốc khác trong khu vực.

Vì vậy, Bắc Kinh dùng phương tiện bán quân sự mà gọi là phi quân sự, thí dụ như cho tầu Ngư Chính đi cắt dây cáp của thiên hạ khi có tranh chấp về ngư nghiệp ở ngoài biển.

Tuy nhiên, âm mưu ấy không qua mặt được một cường quốc hải dương trong khu vực là Nhật Bản.

Tokyo (Ðông Kinh) thấy rõ chiến lược của Bắc Kinh sau khi mâu thuẫn gia tăng từ năm 2010 về chủ quyền trên quần đảo Senkaku mà Trung Quốc gọi là Ðiếu Ngư và bùng nổ vào năm ngoái. Nhật Bản cũng tăng cường phương tiện cho lực lượng duyên phòng và lập ra 600 đơn vị với 11 tầu biên phòng có nhiệm vụ bảo vệ các quần đảo đang tranh chấp. Từ 32 năm nay, đây là lần đầu tiên mà Ðông Kinh nâng cấp số binh lính duyên phòng. Tuần qua, Tổng Trưởng Quốc Phòng Itsunori Onodera còn cho biết là sẽ tu bổ và cải tiến các chiến hạm cũ của lực lượng phòng vệ hải dương (Hải Quân) thành tầu tuần tra của lực lượng duyên phòng.

Trên nguyên tắc, lực lượng duyên phòng của cả Trung Quốc lẫn Nhật Bản đều không có phương tiện võ trang như binh chủng hải quân mà chỉ có các tầu tuần duyên nhỏ. Khi Bắc Kinh lấy lý do thi hành luật lệ hải dương bằng các bộ phận “phi quân sự” thì Ðông Kinh cũng áp dụng bài bản đó để bảo vệ chủ quyền của mình mà không gây rủi ro leo thang chiến tranh.

Bây giờ, đến lượt Bắc Kinh phải tái phối trí lại các bộ phận hữu trách cho vững mạnh hơn nhưng vẫn dưới cái vỏ hành chánh của một cơ quan hải dương nằm trong Bộ Tài Nguyên.

Chúng ta rất nên theo dõi cuộc đấu trí Hoa-Nhật này.

Kết luận ở đây là gì?

Dù hai cường quốc này đều muốn tránh nguy cơ xung đột võ trang bằng giải pháp tuần duyên, sự hiện diện của quá nhiều tầu tuần tra, ngư chính hay hải giám trên vùng quần đảo Senkaku/Ðiếu Ngư vẫn gia tăng rủi ro đụng độ vì những sự biến bất ngờ và rất nhỏ.

Ðộng thái của Trung Quốc và Nhật Bản có lợi cho Hoa Kỳ vì khiến siêu cường này vẫn có thể làm ra vẻ vô tư và khách quan đứng ngoài. Nhưng đấy chỉ là mối lợi về hình thức của ngoại giao. Các cơ quan hữu trách về tình báo và quân sự Hoa Kỳ vẫn phải theo dõi để tránh rủi ro đụng độ, nhất là vào lúc này khi nước Mỹ chỉ nhìn thấy những vấn đề nội bộ.

Nguy hại và bất lợi nhất là hoàn cảnh của các nước Ðông Nam Á, kể cả và nhất là Việt Nam. Các cường quốc kia có khả năng đóng kịch và Trung Quốc dùng mũi kim mềm để khỏi làm thiên hạ phản ứng. Nhưng mũi kim đó cũng có thể đâm thấu phổi các nước nhỏ yếu. Nếu các nước này có la hét báo động thì các cường quốc kia vẫn có thể làm bộ thoái thác rằng đấy chỉ là chuyện nhỏ của các cơ quan duyên phòng mà thôi.